මුළු ලෝකයම ඇයට 'කෑදරයි' කියලා බැන්නා... ඒත් ඇය නිහඬවම ලෝකයේ ලොකුම සමාගමක් පරාජය කළා! මැක්ඩොනල්ඩ්ස් කෝපි කෝප්පයේ සැඟවුණු කඳුළු කතාව. ☕🤫

අපි හැමෝම අහලා තියෙනවා ඇමරිකාවේ මිනිස්සු ගැන තියෙන ප්‍රසිද්ධ විහිළු කතාවක්. "ඇමරිකාවේ මිනිස්සුන්ට පිස්සු, පාරේ යද්දි කෙසෙල් ලෙල්ලක් පෑගිලා ලිස්සලා වැටුණත් ඒ මිනිස්සු නගර සභාවට විරුද්ධව නඩු දාලා කෝටි ගාණක් වන්දි ගන්නවා" කියලා අපි හිනා වෙනවා. මේ කතාවට ලෝකේ තියෙන ලොකුම උදාහරණය විදියට හැමෝම පෙන්නන්නේ 1992 වසරේ සිද්ධ වුණ "මැක්ඩොනල්ඩ්ස් කෝපි නඩුව" (McDonald's Coffee Case). කෝපි එකක් රස්නෙයි කියලා කඩේට නඩු දාන්න පුළුවන්ද? කෝපි කොහොමත් රස්නෙයිනේ. තමන්ගේ අතින් කෝපි එක හලාගෙන කෝටි ගාණක් ඉල්ලන එක මහා කෑදරකමක් නේද? අදටත් අපි හිතන් ඉන්නේ එහෙමයි. ඒත් ඔබ දන්නවාද, මේ කතාව මාධ්‍ය හරහා සමාජගත කළේ අදාල සමාගම විසින්ම බව? ඇත්තටම සිද්ධ වුණේ අපි හිතනවට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්, හදවත කම්පා කරවන ඛේදවාචකයක් බව ඔබ දන්නවාද?

මේ කතාවේ කතානායිකාවගේ නම ස්ටෙලා ලිබෙක් (Stella Liebeck). ඇයට වයස අවුරුදු 79යි. ඇය අපි හිතන් ඉන්නවා වගේ වාහනේ එලවගෙන යන ගමන් කෝපි බොන්න ගිය නාගරික කාන්තාවක් නෙවෙයි. 1992 පෙබරවාරි මාසේ දවසක ඇය එයාගේ මුනුපුරාගේ වාහනේ නැගලා ගමනක් යද්දි, අතරමග තිබුණ මැක්ඩොනල්ඩ්ස් ඩ්‍රයිව් ත්රූ (Drive-thru) එකකින් කෝපි එකක් ඕඩර් කරනවා. ඇය හිටියේ වාහනේ පැසෙන්ජර් සීට් එකේ. මුනුපුරා වාහනේ සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්තලා තිබුණේ (Parked car). ස්ටෙලා ආච්චිට ඕන වුණා කෝපි එකට සීනි සහ ක්‍රීම් දාගන්න. ඇය කෝප්පේ පියන අරින්න උත්සාහ කරද්දි එකපාරටම කෝප්පේ ලිස්සලා ගිහින් මුළු කෝපි එකම ඇගේ උකුල (Lap) මතට හැලුණා.

සාමාන්‍යයෙන් ගෙදරදි කෝපි එකක් ඇඟට හැලුණාම අපි කරන්නේ "ආව්" කියලා කෑ ගහලා ඉක්මනට හෝදගන්න එකනේ. උපරිම වුණොත් පොඩ්ඩක් රතු වෙයි, පිබිදෙයි. නමුත් මෙතන වුණේ ඊට වඩා භයානක දෙයක්. ඇය ඇඳගෙන හිටියේ ඝන කපු කලිසමක් (Sweatpants). මේ කලිසම අර උතුරන වතුර වගේ තිබුණ කෝපි ටික එකපාරටම උරා ගත්තා. ඒ රස්නේ කෝපි තත්පර ගාණක් ඇගේ සමත් එක්ක තද වෙලා තිබුණා. ප්‍රතිඵලය වුණේ ඇගේ කකුල් දෙකේම, විශේෂයෙන්ම කලවා ප්‍රදේශයේ සහ ලිංගික ප්‍රදේශයේ සම සම්පූර්ණයෙන්ම දියවෙලා යාමයි. ඇයව රෝහලට ගෙනියද්දි දොස්තරලා පවා බය වුණා. ඇයට 3rd Degree Burns (තුන්වන මට්ටමේ පිළිස්සුම්) තුවාල වෙලා තිබුණා. සරලවම කිව්වොත් සමේ ස්ථර සියල්ලම පිච්චිලා, ඇතුලේ තියෙන මස් සහ මේද තට්ටු පවා දිය වෙලා තිබුණේ.

මේ වයසක ආච්චිට දවස් 8ක් එක දිගට රෝහලේ ඉන්න සිද්ධ වුණා. ඇගේ ශරීරයේ වෙනත් තැන් වලින් හම ගලවලා, පිච්චුණු කකුල් වලට බද්ධ කරන්න (Skin grafting) සිද්ධ වුණා. මේ වේදනාකාරී ප්‍රතිකාරය ඇය අවුරුදු 2ක් තිස්සේ විඳදරා ගත්තා. ඇය හිටියේ මැරී මැරී ඉපදෙන තත්ත්වයක. ඇගේ බර කිලෝ 38 දක්වා අඩු වුණා.

දැන් අපි බලමු ඇයි මෙච්චර පිච්චුනේ කියලා. සාමාන්‍යයෙන් ගෙදර අපි බොන කෝපි වල උෂ්ණත්වය ෆැරන්හයිට් අංශක 135-140ක් විතර. හැබැයි මැක්ඩොනල්ඩ්ස් එකේ ප්‍රතිපත්තියක් තිබුණා කෝපි එක ෆැරන්හයිට් අංශක 180ත් 190ත් අතර තියෙන්න ඕන කියලා. ඒ කියන්නේ වතුර නටන උෂ්ණත්වයට (212°F) ඉතාම ආසන්නයි. මේ උෂ්ණත්වය කොච්චර භයානකද කියනවා නම්, මේ රස්නේ දියරයක් සමේ ගෑවුණොත් තත්පර 2ක් හෝ 3ක් ඇතුළත සම සම්පූර්ණයෙන්ම දියවෙලා යනවා. මැක්ඩොනල්ඩ්ස් එක මෙහෙම කළේ ඇයි? එකක් තමයි කෝපි සුවඳ (Aroma) වැඩියෙන් එන්න. අනිත් එක තමයි කෝපි එක ගොඩක් රස්නේ නම් මිනිස්සු කඩේ ඇතුලේ ඉඳන් බොන්නේ නෑ, ඉක්මනට එළියට යනවා. ඒ වගේම "Refills" (නොමිලේ ආයේ පිරවීම) ඉල්ලන්නේ නෑ. මොකද කෝපි එක නිවෙන්න පැය ගාණක් යන නිසා.

මේ සිද්ධියෙන් පස්සේ ස්ටෙලා ආච්චි මුලින්ම කළේ නඩු දාපු එක නෙවෙයි. ඇය මැක්ඩොනල්ඩ්ස් එකට ලියුමක් යැව්වා. "ඔයාලගේ කෝපි එක නිසා මම වින්ද දුක ඔයාලා දන්නවද? මට බෙහෙත් කරන්න ඩොලර් 20,000ක් (රුපියල් ලක්ෂ 60ක් වගේ) ගියා. මගේ බෙහෙත් වියදම විතරක් ගෙවන්න. ඒ වගේම ආයේ කාටවත් මෙහෙම නොවෙන්න කෝපි වල රස්නේ අඩු කරන්න" කියලා ඇය හරිම මානුෂීය ඉල්ලීමක් කළා. නමුත් ඩොලර් කෝටි ගාණක් හොයන මැක්ඩොනල්ඩ්ස් සමාගම මේ ආච්චිට හිනා වුණා. ඔවුන් කිව්වේ "අපිට ඩොලර් 800ක් (රුපියල් 25,000ක්) දෙන්න පුළුවන්, ඕන නම් ගන්න නැත්නම් නිකන් ඉන්න" කියලයි.

අන්න එතනදි තමයි ස්ටෙලා ආච්චිගේ පවුලේ අයට කේන්ති ගියේ. ඔවුන් නීතිඥයෙක් මාර්ගයෙන් උසාවි ගියා. නඩු විභාගයේදී මැක්ඩොනල්ඩ්ස් සමාගමේ රහස් ඔක්කොම එළියට ආවා. උසාවියේදී හෙළි වුණා ස්ටෙලා ආච්චිට විතරක් නෙවෙයි, ඊට කලින් අවුරුදු 10 ඇතුළත තවත් මිනිස්සු 700 දෙනෙක් මේ කෝපි එක නිසා පිච්චිලා පැමිණිලි කරලා තියෙනවා කියලා. ඒ අතරේ පොඩි ළමයි පවා හිටියා. මැක්ඩොනල්ඩ්ස් එක මේ හැම දෙයක්ම දැනගෙන හිටියා. නමුත් ඔවුන් කෝපි වල රස්නේ අඩු කළේ නැහැ. ඔවුන් හිතුවේ "අපිට ලැබෙන ලාභය එක්ක බලද්දි මේ වගේ මිනිස්සු ටිකක් පිච්චෙන එක පාඩුවක් නෙවෙයි" කියලයි.

මේ කතාව අහපු ජූරි සභාවට (Jury) යකා නැග්ගා. ඔවුන් තීරණය කළා මේ උද්දච්ච සමාගමට පාඩමක් උගන්වන්න ඕන කියලා. ජූරිය තීරණය කළා මැක්ඩොනල්ඩ්ස් එකට දඬුවමක් විදියට, ඔවුන්ගේ "දවස් දෙකක කෝපි විකුණුම් ආදායම" (Two days worth of coffee sales) මේ ආච්චිට වන්දි විදියට ගෙවන්න ඕන කියලා. ඒ ගාන තමයි ඩොලර් මිලියන 2.7ක් (රුපියල් කෝටි 80ක් විතර). ආච්චි ඉල්ලුවේ නෑ, ජූරිය තමයි මේ ගාන නියම කළේ සමාගමට රිදෙන්න. (පස්සේ විනිසුරුවරයා මේ ගාන ඩොලර් ලක්ෂ 6කට විතර අඩු කළා).

නමුත් මැක්ඩොනල්ඩ්ස් සමාගම කළේ වෙනම ගේම් එකක්. ඔවුන් තමන්ගේ මාධ්‍ය බලය පාවිච්චි කරලා මුළු ලෝකෙටම මේ නිවුස් එක යැව්වේ "පිස්සු ආච්චි කෙනෙක් කෝපි හලාගෙන සල්ලි කඩාගත්තා" කියන කෝණයෙන් (Angle). කාටවත් ආච්චිගේ තුවාල වල පින්තූර පෙන්නුවේ නෑ. හැමෝම හිතුවේ මේක පොඩි පිළිස්සීමක් කියලා. ටීවී චැනල් වල විකට වැඩසටහන් වල මේ ආච්චිව විහිළුවට ගත්තා. ලෝකයම ඇයට "කෑදර ගැහැණියක්" කියලා බැන්නා.

ස්ටෙලා ලිබෙක් ආච්චි 2004 දී මිය ගියා. ඇය මිය යනකම්ම ඇගේ කකුල් වල ඒ වේදනාව තිබුණා. නමුත් ඇය නිසා අද ඇමරිකාවේ විතරක් නෙවෙයි මුළු ලෝකෙම රෙස්ටොරන්ට් වල "බීම වර්ග ලබා දෙන උෂ්ණත්වය" (Serving Temperature) ගැන නීති හැදුණා. අද ඔබ කෝපි කෝප්පයක් අතට ගද්දි ඒකේ ගහලා තියෙන "Caution: Contents Hot" (පරෙස්සම් වන්න: මෙය උණුසුම්ය) කියන වචන ටික ආවේ ඇය විඳපු ඒ අපා දුක නිසයි. ඒ වගේම බලවත් සමාගම් වලට ඕන ඕන විදියට පාරිභෝගිකයින්ව තලන්න බැහැ කියන පාඩම ඇය මුළු ලෝකයටම ඉගැන්නුවා.

ඇත්ත කතාව ඒකයි. ලෝකෙම ඇයට 'කෑදරයි, පිස්සු' කියලා බනිද්දි ඇය වචනයක්වත් කිව්වේ නෑ. ඇය කළේ තමන්ට වුණු අසාධාරණය වෙනුවෙන් නීතිය ඉස්සරහට ගියපු එක විතරයි. අන්තිමට ඇය දිනුවා. සල්ලි බලය තිබුණ පලියට, ලොකු ලොකු කම්පැනි වලට ඕන ඕන විදියට අහිංසක මිනිස්සුන්ව තලන්න පොඩි කරන්න බැහැ කියන පාඩම ඇය මුළු ලෝකයටම ඉගැන්නුවා. අදටත් අපි කඩේකට ගිහින් රස්නේ කෝපි එකක් බය නැතුව අතට ගන්නේ, එදා ඇය විඳපු ඒ වේදනාවට පින් සිද්ධ වෙන්නයි. ඒ නිසා ස්ටෙලා ආච්චි කියන්නේ නිකම්ම නිකන් වන්දි ගත්ත මනුස්සයෙක් නෙවෙයි, පාරිභෝගික අයිතිය වෙනුවෙන් තනිව සටන් කරලා ලෝකයක් වෙනස් කරපු වීරවරියක්.

සල්ලි තියෙනවා නම් ලොකු සමාගම් වලට ඕනම ඇත්තක් බොරුවක් කරන්න පුළුවන් නේද? ස්ටෙලා ආච්චිගේ මේ කතාව අහලා ඔයාලට දැනුණේ මොකක්ද? දුකද? කේන්තියද? 👇☕

නොකී කතා – Untold Stories | තවත් දැනගැනීමට follow කරන්න

ෆේස්බුක් එකෙන් ඔයාට මේ වගේ වටිනා පෝස්ට් මිස් වෙනවාද? එහෙනම් දැන්ම 'නොකී කතා' Page එක Follow කරලා 'Favourites' දාගන්න. එතකොට අලුත් කතාවක් දාපු ගමන් ඔයාට ඉස්සෙල්ලම පෙනෙයි