"වෛද්ය පොත්වල තිබුණේ 'මේ ළමයින්ව හොල්ලන්නවත් එපා' කියලා... ඒත් ඇය තීරණය කළා 'නෑ, අපි මේ දරුවන්ව ආයේ ඇවිද්දවන්න උත්සාහ කරමු' කියලා!" 🩺❤️🇦🇺
1910 දශකය... ඕස්ට්රේලියාවේ ක්වීන්ස්ලන්තයේ ඈත පිටිසර ගම්මානයක්.
මුළු ලෝකයම නමක් දන්නේ නැති, හරියට බෙහෙතක් හොයාගෙන නැති අද්භූත වසංගතයකට බියෙන් මිදිලා හිටියේ. අද අපි මේකට "පෝලියෝ" (Polio) කියලා කිව්වට, එදා ඒක හැඳින්වූයේ "ළමා අංශභාගය" (Infantile Paralysis) කියන භයානක නමින්.
මේ අභියෝගයට මූණ දෙන්න එදා ඒ ප්රදේශයේ හිටියේ එකම එක හෙදියක් (Nurse) විතරයි. ඇය නමින් එලිසබෙත් කෙනී.(Sister Kenny).
ඇයට ලොකු වෛද්ය උපාධියක් තිබුණේ නෑ. ඇයට තිබුණේ හෙද පුහුණුව සහ රෝගීන් ගැන තිබුණු අසීමිත කැපවීම විතරයි. දවසක් ඇයට පණිවිඩයක් ආවා, අසල ගෙදරක පොඩි දරුවෙක් දරාගන්න බැරි වේදනාවකින් කෑගහනවා කියලා. ඇය තමන්ගේ අශ්වයා පිටේ රෑ කළුවරේම ඒ ගෙදරට ගියා.
ඇය දකිද්දි ඒ දරුවා හිටියේ අමුතුම ඉරියව්වකින්. දරුවාගේ අත පය ඇඹරිලා, මාංශ පේශි ගල් වෙලා (Spasms) තිබුණා. ඒ වේදනාවට ඒ පොඩි එකා කෑගහනවා.
මේ ලෙඩේ මොකක්ද? මේකට දෙන බෙහෙත මොකක්ද? කෙනී දැනගෙන හිටියේ නෑ. ඇය වහාම ටෙලිග්රාම් පණිවිඩයක් යැව්වා ඇගේ ගුරුවරයා සහ උපදේශකයා වූ වෛද්ය Aeneas McDonnell ට.
"ඩොක්ටර්, මෙහේ අමුතු ලෙඩක්. ළමයින්ගේ ඇඟවල් ඇඹරිලා යනවා. මම මොකද කරන්න ඕන?"
ඒ වෛද්යවරයා එදා දුන්නු දූරදර්ශී උපදෙස තමයි මේ මුළු කතාවම වෙනස් කළේ.
ඔහු කිව්වා: *"එලිසබෙත්, ඕක පෝලියෝ. ඕකට වෛද්ය විද්යාවේ තාම නිශ්චිත ප්රතිකාරයක් නෑ. රෝග ලක්ෂණ වලට අනුව ඔයාට හිතෙන හොඳම දේ කරන්න. (Treat the symptoms)."
වෛද්යවරයා ඇයට දුන්න ඒ "විශ්වාසය" නිසා ඇය වැඩ පටන් ගත්තා.
එකල ලෝකයේ පිළිගත් සම්මත වෛද්ය ක්රමය (Standard Medical Practice) වුණේ, පෝලියෝ හැදුණු දරුවන්ගේ අත පය සොලවන්නේ නැතුව, ලී පතුරු සහ ප්ලාස්ටර් දාලා තද කරලා බඳින එක (Immobilization). එදා තිබුණු විද්යාත්මක දැනුම අනුව වෛද්යවරු විශ්වාස කළේ අත පය නොසෙල්වී තැබීමෙන් විකෘති වීම් වළක්වා ගන්න පුළුවන් කියලයි.
ඒත් කෙනී නෝනා පොතේ තියෙන "න්යාය" දිහා බලනවා වෙනුවට, තමන්ගේ ඉස්සරහා ඉන්න "ලෙඩා" දිහා බැලුවා.
හෙදියක් විදිහට ඇය දැක්කා මේ ළමයි වේදනාවෙන් කෑගහන්නේ මාංශ පේශි තද වෙලා (Muscle Spasm) තියෙන නිසා කියලා. "මේ දරුවන්ව ප්ලාස්ටර් දාලා තවත් හිර කළොත්, ඒ මාංශ පේශි මැරිලා යයි" කියලා ඇගේ හෙද නුවණට වැටහුණා.
ඇය එදා ලොකු අවදානමක් ගත්තා.
ඇය වතුර උණු කරලා, ඒකේ ලොකු රෙදිකඩවල් (Blankets) පෙඟෙව්වා. ඒ උණුසුම තියෙන රෙදි අරගෙන අර දරුවන්ගේ ඇඹරුණු අත පය වටේ ඔතලා තැම්බුවා. ඒ උණුසුමට මාංශ පේශි බුරුල් වෙද්දි, ඇය තමන්ගේ දෑතින්ම ඒ පොඩි දරුවන්ගේ අත පය හෙමින් හෙමින් මසාජ් කළා.
"පුතේ, දැන් රිදෙන්නේ නෑ... අපි හෙමින් කකුල දිග අරිමු" කියලා ඇය ඒ දරුවන්ට ව්යායාම කරවන්න ගත්තා.
ප්රතිඵලය?
එය සැබවින්ම බලාපොරොත්තුවක් වුණා.
බෙහෙතක් නැති නිසා වේදනාවෙන් මියයයි කියලා හිතපු දරුවන්ට සහනයක් ලැබුණා. මාංශ පේශි වලට පණ ආවා. දරුණුම අබාධ තත්ත්වයේ හිටපු අයට සම්පූර්ණ සුවය නොලැබුනත්, මධ්යම මට්ටමේ හිටපු බොහෝ දරුවන් ඇගේ සත්කාරය නිසා සැලකිය යුතු සුවයක් ලැබුවා. සමහරුන්ට ආපහු තනියම ඇවිදීමේ වාසනාව ලැබුණා.
ඇය මේ සොයාගැනීම ලෝකෙට කියන්න ගියාම, මුලදී ඇයට ලොකු අභියෝග එල්ල වුණා. වෛද්ය විද්යාව කියන්නේ සාක්ෂි මත පදනම් වුණු දෙයක් නිසා, එකපාරටම අලුත් ක්රමයක් පිළිගන්න සමාජය මැලි වුණා. සමහරු ඇයට විරුද්ධ වුණා.
නමුත් ඇය කා එක්කවත් රණ්ඩු වුණේ නෑ. ඇය කළේ තමන්ගේ රෝගීන්ව සුවපත් කරමින් ප්රතිඵල පෙන්නපු එක විතරයි.
වසර ගණනාවකට පස්සේ ඇමරිකාව ඇතුළු ලෝකයේම වෛද්යවරු තේරුම් ගත්තා "කෙනී ක්රමය" (Kenny Method) පෝලියෝ රෝගීන්ගේ පුනරුත්ථාපනයට (Rehabilitation) කොච්චර වැදගත්ද කියලා.
ඇය භාත චිකිත්සාව (Physiotherapy) කියන දේ ලෝකෙට අලුතින් හඳුන්වා දුන්න කෙනා නොවෙන්න පුළුවන්. නමුත් එදා අබ්බගාත වෙන්න ගිය දරුවන් දහස් ගණනකගේ ජීවිත වලට, "පුනරුත්ථාපනය" තුළින් අලුත් පණක් දුන්නේ ඇයයි.
පෝලියෝ එන්නත (Vaccine) හොයාගෙන ඒ රෝගය ලෝකයෙන් තුරන් කරනකම්ම, පෝලියෝ රෝගීන්ට තිබුණු ලොකුම සැනසීම වුණේ ඇය හඳුන්වා දුන් ඒ සාත්තු සේවයයි.
මේ කතාවෙන් අපිට ගන්න තියෙන වටිනාම පාඩම මොකක්ද?
රෝහලකදී වෛද්යවරයෙක් කියන්නේ නැවක කපිතාන් වගේ. ඔවුන්ට ලොකු වගකීමක් සහ ගැඹුරු දැනුමක් තියෙනවා රෝගය නිශ්චය කරන්න. ඒකට අපි ගරු කරන්න ඕන.
හැබැයි... ඒ නැවේ එන්ජිම වගේ වැඩ කරන්නේ "හෙදිය".
රෝගියා ළඟ පැය 24ම ඉඳගෙන, පොතේ පේන දේට වඩා, රෝගියාගේ ඇඟේ වෙනස් වීම ඇහින් දකින්නේ හෙදියයි.
වෛද්යවරයාගේ බෙහෙත වගේම, හෙදියගේ "අවධානය" සහ "සත්කාරය" කියන දෙක එකතු වුණොත් විතරයි රෝගියෙක්ට උපරිම සුවයක් ලබා දෙන්න පුළුවන්.
එදා කෙනී නෝනා පොතේ තිබුණු "න්යාය" (Theory) වෙනුවට, තමන්ගේ "නිරීක්ෂණය" (Observation) විශ්වාස නොකළා නම්, එන්නත සොයාගන්නා තෙක් බොහෝ රෝගීන් මීටත් වඩා වේදනා විඳින්න ඉඩ තිබුණා. ඒ වගේම ඇයව විශ්වාස කරපු එදා හිටපු වෛද්යවරුන්ගේ සහාය නිසා තමයි ඇයට මේ ගමන යන්න පුළුවන් වුණේ.
ඉතින්, ආදරණීය නර්ස් නෝනලාට/මහත්වරුන්ට කියන්නේ මෙච්චරයි...
ඔයාලා කරන්නේ නිකන්ම "උපදෙස් පිළිපදින" රස්සාවක් නෙවෙයි.
ඔයාලා තමයි රෝගියාගේ සැබෑ තත්ත්වය අඳුරගන්න ඇස් සහ කන්.
සමහර වෙලාවට බෙහෙතකින් විතරක් කරන්න බැරි සුවපත් වීමක්, ඔයාලගේ එක වචනයකින්, ඔයාලගේ ස්පර්ශයකින්, ඔයාලගේ නිරීක්ෂණයකින් කරන්න පුළුවන් බව අමතක කරන්න එපා.
එලිසබෙත් කෙනී පෙන්නුවේ ඒකයි.
යුනිෆෝම් එකේ පාට මොකක් වුණත්, ලෙඩාට වැඩියෙන්ම ආදරේ කරන කෙනා තමයි එතන ඉන්න ලොකුම වීරයා! ❤️
මේ වගේ කැපකිරීම් කරන, රෝගීන් වෙනුවෙන් දිවා රෑ වෙහෙසෙන ලංකාවේ ආදරණීය හෙදියන්ට අපේ උත්තමාචාරය! 🙏🇱🇰
ඔයා දන්න, ඔයාට සලකපු හොඳම නර්ස් නෝනා/මහත්තයා කවුද? පහලින් මෙන්ෂන් කරලා ස්තූති කරමුද?
තවත් දැනගැනීමට follow කරන්න නොකී කතා - Untold Stories
#SisterKenny #NursingHistory #MedicalHeroes #Rehabilitation #UntoldStories #RespectNurses #SriLanka
