වෙද නලාවෙන් අහන්න බැරි වුණු 'හදවතේ කතාව' ඇඟිලි තුඩු වලින් කියවපු ගැහැනිය - නිල් බබාලාට (Blue Babies) ජීවිතය දුන් හෙලන් ටවුසිග් !
ඒක අම්මා කෙනෙක් තාත්තා කෙනෙක් මුහුණ දෙන දරුණුම අත්දැකීමක්. ඉපදිලා දවස් ගාණයි. දරුවා හුස්ම ගන්න දඟලනවා. ටිකෙන් ටික දරුවාගේ රෝස පාට හම නිල් පාටට හැරෙනවා. හරියට තීන්තක් වත් කළා වගේ තද නිල් පාටක්!
1940 ගණන් වෙනකම් ලෝකේ පුරාම දහස් ගණන් අම්මලා තාත්තලා මේ විදියට තමන්ගේ දරුවෝ නිල් පාට වෙලා මැරිලා යන හැටි අසරණව බලාගෙන හිටියා. වෛද්යවරු මේකට කිව්වේ 'Blue Baby Syndrome' කියලා. කාටවත් මේකට හරිහමන් උත්තරයක් තිබුණේ නෑ.
හැබැයි මේ අභියෝගය ජයගන්න දෛවය තෝරාගත්තේ, ජීවිතේ තමන්ට අහිමි වුණු දේවල් ගැන අනුකම්පා කර කර හිටපු නැති, යකඩ ගැහැනියක්ව.
ඇය හෙලන් ටවුසිග් (Helen Taussig).
හෙලන්ගේ ගමන කවදාවත් ලේසි වුණේ නෑ. පොඩි කාලේ ඉඳන්ම ඇයට ඉගෙනීමේ ගැටලු (Learning difficulties) තිබුණා. අකුරු සහ වචන දකින විදිය අනිත් අයට වඩා වෙනස් නිසා, පාසල් වැඩ ඇයට ලොකු අභියෝගයක් වුණා.
ඒ මදිවට ඇය ජීවත් වුණේ "දොස්තරකම පිරිමින්ට විතරක් අයිති" ලෝකයක. ඇය හාර්වර්ඩ් විශ්වවිද්යාලයේ දේශනවලට සහභාගී වුණත්, ඇය කාන්තාවක් වූ පමණින් ඇයට උපාධිය (MD) ලබා දීම හාර්වර්ඩ් පාලනාධිකාරිය ප්රතික්ෂේප කළා.
"ගෑනු ළමයෙක්ට කොහොමද දොස්තර උපාධි දෙන්නේ?" සමාජය ඇයව එහෙම ප්රතික්ෂේප කරද්දිත් ඇය නැවතුනේ නෑ. ඇය ජෝන්ස් හොප්කින්ස් විශ්වවිද්යාලයෙන් කොහොමහරි තමන්ගේ සිහිනය ජයගත්තා.
නමුත් ලොකුම අභියෝගය ආවේ ඊට පස්සේ.
වෛද්යවරියක් විදියට වැඩ පටන් අරන් ටික කාලයක් යද්දී, ඇයගේ කන් ඇසීම ටිකෙන් ටික දුර්වල වෙන්න පටන් ගත්තා (Progressive hearing loss). හිතලා බලන්න, දරුවන්ගේ පපුවට නලාව තියලා හදවතේ සද්දෙ අහන එක තමයි හදවත් රෝග විශේෂඥයෙක්ගේ ප්රධානම රාජකාරිය. ඒත් ඇයට ඒ හීන් සද්දේ ඇහෙන්නේ නැතුව ගියා.
හැමෝම හිතුවේ ඇය දැන් වෘත්තියෙන් අයින් වෙයි කියලා.
ඒත් හෙලන් කියන්නේ පරාජය භාරගන්න කෙනෙක් නෙවෙයි. කන් ඇසීම දුර්වල වෙද්දී, ඇය තමන්ගේ 'ස්පර්ශය' (Touch) දියුණු කරගත්තා.
ඇය අලුත් විදියකට ලෙඩ්ඩු බලන්න පුරුදු වුණා. දරුවන්ගේ පපුවට ඇඟිලි තුඩු තියලා දැනෙන සියුම් කම්පන (Palpation) සහ එක්ස්-රේ තාක්ෂණය (Fluoroscopy) පාවිච්චි කරලා, අනිත් අයට නලාවෙන්වත් අහගන්න බැරි දේවල් ඇය තේරුම් ගත්තා.
අර නිල් පාට වෙලා මියයන දරුවන්ගේ පපුවට අත තියපු ඇයට තේරුණා, මේ දරුවන්ගේ පෙනහලු වලට ලේ අරන් යන නහර හිර වෙලා (Pulmonary artery stenosis) කියලා. මේ නිසා ලේ පිරිසිදු වෙන්න පෙනහලු වලට යන්නේ ඉතාම අඩුවෙන්. ඔක්සිජන් මදි වුණු ලේ ඇඟ පුරාම දුවන නිසයි මේ දරුවෝ නිල් පාට වෙන්නේ.
මේ වෙලාවේ හෙලන්ගේ හිතට ආවේ ඒ කාලේ හැටියට කාටවත් හිතාගන්නවත් බැරි විසඳුමක්.
"ස්වභාවධර්මය විසින් මේ දරුවන්ගේ පෙනහලු වලට ලේ යන පාර වහලා නම් තියෙන්නේ... ඇයි අපි ඒකට අලුත් පාරක් කපන්නේ නැත්තේ?"
ඇය කල්පනා කළා වතුර බටයක් හිර වුණාම අපි අමතර බටයක් දාලා (Bypass) වතුර ගෙනියනවා වගේ, ඇඟේ තියෙන වෙනත් ලේ නහරයක් පෙනහලු වලට සම්බන්ධ කරන්න පුළුවන් නේද කියලා.
මේක න්යායාත්මකව සුපිරි අදහසක්. නමුත් ප්රායෝගිකව කරන්න ගියොත් දරුවා මැරෙන්න පුළුවන්. අනික හෙලන් කියන්නේ ශල්ය වෛද්යවරියක් නෙවෙයි. ඇයට පිහිය අල්ලන්න බෑ. ඇය ළඟ 'ප්ලෑන්' එක තිබුණා, ඒත් ඒක කරන්න 'අත් දෙකක්' තිබුණේ නෑ.
හෙලන් උත්සාහය අත ඇරියේ නෑ. ඇය මේ අභියෝගය භාරගන්න පුළුවන් එකම කෙනා ළඟට ගියා. ඒ, දක්ෂ ශල්ය වෛද්ය ඇල්ෆ්රඩ් බ්ලැලොක් (Alfred Blalock).
ඇය තමන්ගේ තර්කය බ්ලැලොක්ට ඒත්තු ගැන්නුවා. "ඔබට පුළුවන් නම් නහරයක් මහන්න... මට පුළුවන් මේ දරුවන්ව ජීවත් කරවන්න."
ඔවුන් මේ සැත්කමේ තාක්ෂණික පැත්ත දියුණු කරන්න විවියන් තෝමස් (Vivien Thomas) කියන දක්ෂ සහයකයාවත් එකතු කරගත්තා.
අවසානයේ ලෝකයම බලාගෙන ඉද්දි ඔවුන් ඒ අවදානම ගත්තා.
දිනය 1944 නොවැම්බර් 29.
ශල්යාගාරය ඇතුලේ හිටියේ අයිලීන් සැක්සන් (Eileen Saxon) කියන මාස 15ක් වයස පුංචි බබා. එයා හොඳටම නිල් වෙලා, ජීවිතයත් මරණයත් අතර සටනක හිටියේ. හෙලන් තමන්ගේ පර්යේෂණ ගැන කොච්චර විශ්වාසද කියනවා නම්, ඇය ශල්යාගාරයේ පිටිපස්සට වෙලා බලාගෙන හිටියා.
බ්ලැලොක් දරුවාගේ හදවතට සම්බන්ධ නහරවල අලුත් මාවතක් හැදුවා.
සැත්කම ඉවර වුණා. ටික වෙලාවකින් අර තද නිල් පාට වෙලා තිබුණු පුංචි දරුවාගේ තොල් පෙති, අත් කකුල් ලා රෝස පාටට හැරෙන්න පටන් ගත්තා!
එදායින් පස්සේ හෙලන් ටවුසිග් හොයාගත්තු මේ ක්රමය නිසා දරුවෝ දහස් ගණනක් කෙලින්ම මරණයෙන් බේරුණා. පසුකාලීනව මේ තාක්ෂණය දියුණු වෙලා ලොව පුරා ලක්ෂ සංඛ්යාත දරුවන්ට ජීවිතය ලැබුණා.
ඇය එතනින් නතර වුණේ නෑ. පසුකාලීනව 'තැලමයිඩ්' (Thalidomide) කියන ඖෂධය නිසා අත් කකුල් නැති දරුවෝ ඉපදෙනකොට,Frances Kelsey සමඟ එක්ව එය ඇමෙරිකාවේ නවතා දැමීමට මූලික වූයේත් ඇයයි.
හෙලන් අපිට උගන්නන පාඩම හරිම සරලයි. ඇයට ඉගෙනීමේ ගැටලු තිබුණා, සමාජයෙන් ප්රතික්ෂේප වුණා, කන් ඇසීම දුර්වල වුණා. හැබැයි ඇය ඒ කිසිම දෙයක් තමන්ගේ ගමන නවත්තන්න හේතුවක් කරගත්තේ නෑ. ඇය තමන්ට නැති දේවල් ගැන පසුතැවෙන්නේ නැතුව, තමන්ට තියෙන දෙයින් උපරිම ප්රයෝජන ගත්තා.
අප මේ උතුම් කාන්තාවට සදා ණයගැතියි .
ඉතින් යාලුවනේ,
අපි අපේ ජීවිතේ පොඩි බාධාවක් ආපු ගමන් "මට බෑ" කියලා කොච්චර ඉක්මනට අත ඇරලා දානවද? ඒත් ඇත්තටම අපිට බැරිද? නැත්නම් අපි උත්සාහ කරන්න කම්මැලිද?
පහළින් Comment එකක් දාගෙන යමු.
මේ වගේ දේවල් අනිත් අයටත් දැනගන්න Share කරන්න අමතක කරන්න එපා .
ෆේස්බුක් එකෙන් ඔයාට මේ වගේ වටිනා පෝස්ට් මිස් වෙනවාද? එහෙනම් දැන්ම ‘නොකී කතා – Untold Stories’ පිටුව Follow කරලා 'Favourites' දාගන්න. එතකොට අලුත් කතාවක් දාපු ගමන් ඔයාට ඉස්සෙල්ලම පෙනෙයි
#UntoldStories #HelenTaussig #BlueBabySyndrome #MedicalHistory #Inspiration #Determination #WomenInScience
