කෙල්ලෝ බඩු හොරකම් කරයි කියලා බොස් දොරවල් ලොක් කළා... ලෝක කම්කරු අයිතිවාසිකම් වෙනස් කළ, කඳුළින් ලියවුණු මහා ගිනි අනතුර! 🔥💔

අපේ රටේ ආර්ථිකය දුවන්නේ ගාමන්ට් යන අපේ නංගිලා මල්ලිලාගේ හයියෙන් කියලා අපි කවුරුත් දන්නවා. උදේ ඉඳන් රෑ වෙනකම් මැෂින් එකක් උඩට වෙලා ජීවිතේ මහන මේ අයගේ එකම හීනය කීයක් හරි හොයාගෙන පවුල ගොඩදාන එක. මීට වසර 100කට කලින් ඇමරිකාවේ නිව්යෝක් නුවරත් තත්ත්වය මීට වඩා වෙනස් වුණේ නැහැ. දහස් ගණන් තරුණ ගැහැණු ළමයි තමන්ගේ දුප්පත් පවුල් වල බඩගින්න නිවන්න මේ වගේම මහන මැෂින් එක්ක ඔට්ටු වුණා. නමුත් 1911 මාර්තු 25 වෙනිදා, මේ අහිංසක හීන සිය ගණනක් එකම මොහොතකින් අළු වෙලා ගියේ මුළු ලෝකයටම කම්පනයක් සහ සදාකාලික පාඩමක් ඉතුරු කරමින්. ඉතිහාසයේ මේ ඛේදවාචකය ලියවෙන්නේ "Triangle Shirtwaist Factory Fire" නමින්.

මේ කර්මාන්ත ශාලාව තිබුණේ නිව්යෝක් නුවර "Asch" කියන ගොඩනැගිල්ලේ ඉහළම මහල් තුනේ (8, 9 සහ 10). මෙතන වැඩ කරපු බහුතරයක් දෙනා අවුරුදු 14ත් 23ත් අතර වයසේ පසුවන ඉතාලි සහ යුදෙව් ජාතික තරුණියන්. ඔවුන් දවසට පැය 12ක් විතර එක දිගට වැඩ කළේ ඉතාම සොච්චම් පඩියකට. මේ ෆැක්ටරියේ අයිතිකාරයෝ වුණේ "බ්ලැන්ක් සහ හැරිස්" කියන කෝටිපතියෝ දෙන්නෙක්. මේ දෙන්නා කොච්චර සැකකාරයෝද කියනවා නම්, "වැඩ කරන වෙලාවට කෙල්ලෝ හොරෙන් එළියට යයි, නැත්නම් බඩු හොරකම් කරගෙන යයි" කියන බයට වැඩ කරන වෙලාවට ෆැක්ටරියේ ප්‍රධාන දොරවල් පිටතින් යකඩ දම්වැල් දාලා ලොක් කරලා තිබුණේ. මේ අහිංසකාවියන්ට හුස්ම ගන්නවත් නිදහසක් තිබුණේ නැහැ.

මාර්තු 25 වෙනිදා හවස 4.40ට විතර වැඩ ඉවර වෙන්න ඔන්න මෙන්න තියෙද්දි, 8 වෙනි මහලේ රෙදි කෑලි (Scrap bin) දාන බාල්දියකට කවුරු හරි දාපු සිගරට් කොටයක් හෝ ගිනි කූරක් නිසා ගින්නක් හටගත්තා. රෙදි කෑලි, තෙල් සහ ලී බඩු පිරිලා තිබුණ නිසා ඇසිපිය ගහන සැණින් ගින්න මුළු මහල පුරාම පැතිරුණා. 8 වෙනි මහලේ හිටපු අය යන්තම් පණ බේරගත්තත්, ගින්න ඊළඟට පැතිරුණේ 9 වෙනි මහලට. එතන හිටපු කෙල්ලන්ට දුවන්න පාරක් තිබුණේ නැහැ. ඔවුන් කෑ ගහගෙන දොරවල් ළඟට දිව්වා. නමුත් දෛවයේ සරදමක මහත! බොස්ලා විසින් "හොරකම් කරයි" කියලා බයට ලොක් කරපු දොරවල් ඒ වෙලාවෙත් තිබුණේ ලොක් කරලයි. යකඩ දම්වැල් වලින් හිර කරපු දොරවල් අරින්න ඒ පුංචි කෙල්ලන්ට හයියක් තිබුණේ නැහැ. ඔවුන් දොරවල් වලට ගහ ගහ කෑගැහුවා. පිටිපස්සෙන් ගින්න එනවා... ඉස්සරහින් දොර ලොක්!

එතන තිබුණේ එකම එක හදිසි පිටවීමේ ඉණිමගක් (Fire Escape) විතරයි. ඒකත් හරියට නඩත්තු කරලා තිබුණේ නැහැ. දහස් ගණනක් එකපාර ඒකට නැග්ගම, මලකඩ කාපු ඒ පරණ යකඩ ඉණිමග බර දරාගන්න බැරුව කඩාගෙන වැටුණා. ඒකේ හිටපු කෙල්ලෝ 20 දෙනෙක් විතර අඩි 100ක් උඩ ඉඳන් බිමට කඩන් වැටිලා එතනම මිය ගියා. දැන් ඉතුරු අයට තිබුණේ විකල්ප දෙකයි. එක්කෝ ගින්නට අහු වෙලා අමු අමුවේ පිච්චිලා මැරෙන එක. නැත්නම් ජනේලෙන් එළියට පැනලා මැරෙන එක. ගොඩක් අය තීරණය කළේ ගින්නට පිච්චෙනවට වඩා පනින එක සැපයි කියලා. පාරේ හිටපු මිනිස්සු දැක්කේ හිතාගන්න බැරි දර්ශනයක්. හරියට "අහසින් බෝනික්කෝ වැටෙනවා වගේ" ගවුම් ඇඳගත්ත පුංචි කෙල්ලෝ 9 වෙනි මහලෙන් එළියට පැන්නා. සමහර අය තනියම පැන්නා, සමහර අය තමන්ගේ හොඳම යාළුවව බදාගෙන එකටම පැන්නා. ගිනි නිවන භටයෝ ඇවිත් දැල් ඇල්ලුවත්, උඩ ඉඳන් වැටුණ වේගෙට ඒ දැල් පවා ඉරිලා ගියා.

විනාඩි 18ක් ඇතුළත... ඔව් විනාඩි 18ක් වගේ පොඩි වෙලාවක් ඇතුළත තරුණ ජීවිත 146ක් විනාශ වුණා. පාර පුරාම තිබුණේ විසිරුණු මළ සිරුරු විතරයි. පස්සේ හොයලා බලද්දි දැක්කා සමහර කෙල්ලෝ මැරිලා හිටියේ අර ලොක් කරපු දොරේ යකඩ දම්වැල් තද කරගෙන, නියපොතු පාරවල් දොරේ හිටිනකම් දොර කඩන්න උත්සාහ කරලා.

හැබැයි මේ මරණ 146 අපතේ ගියේ නැහැ. මේ ඛේදවාචකය දැකපු "ෆ්‍රාන්සස් පර්කින්ස්" පසුව ඇමරිකාවේ කම්කරු අමාත්‍යවරිය වෙලා කිව්වේ "ඇමරිකානු අලුත් කම්කරු පනත ලියවුණේ ඒ අහිංසක කෙල්ලන්ගේ ලේ වලින්" කියලයි. මේ සිද්ධිය නිසා තමයි එදා මෙදා තුර ලෝකයේ කම්කරු නීති අනිත් පැත්ත පෙරළුණේ. කම්හල් හිමියන්ට සේවකයින්ව හිර කරගෙන වැඩ ගන්න බැරි වෙන්න, වැඩ කරන වෙලාවට දොරවල් ලොක් කරන එක සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් වුණා. ඒ වගේම හදිසියකදී කලබල වෙලා දුවගෙන එන පිරිසක් තෙරපෙද්දි ලේසියෙන්ම තල්ලු කරගෙන එළියට යන්න පුළුවන් වෙන විදියට, හැම ගොඩනැගිල්ලකම දොරවල් "ඇතුලට" නෙවෙයි "එළියට" ඇරෙන විදියට (Outward opening doors) හදන්න අලුත් නීතියක් ආවා. අද අපි දකින ගිනි නිවන පද්ධති, වතුර විදින Sprinklers, Alarms සහ අනිවාර්ය Fire Exits හැම එකක්ම නීතියක් බවට පත් වුණේ එදා අළු වෙලා ගිය ඒ අහිංසක හීන වලට පින් සිද්ධ වෙන්නයි.

අද ඔබ ඔෆිස් එකක වැඩ කරද්දි, එතන තියෙන "Fire Exit" බෝඩ් එක දකින හැම වාරයක් පාසාම මතක් කරගන්න, ඒ ආරක්ෂාව ඔබට ලැබුණේ මීට වසර 100කට කලින් දොරවල් කඩන්න බැරුව කෑ ගහලා මැරුණ ඒ අහිංසක කෙල්ලෝ 146 දෙනා නිසා බව. ඔවුන් එදා දිවි දුන්නේ හෙට උපදින අපේ ජීවිත ආරක්ෂා කරන්නයි.

අද අපි ඔෆිස් එකේ 'Fire Exit' එක දැක්කම ඒක ගණන් ගන්නේ නෑ. ඒත් අද අපි විඳින ඒ ආරක්ෂාව අපිට ලැබුණේ මේ කෙල්ලෝ 146 දෙනාගේ ජීවිත පූජාව නිසා කියලා ඔයා දැනගෙන හිටියද? 😢🚪

නොකී කතා – Untold Stories | තවත් දැනගැනීමට follow කරන්න

ෆේස්බුක් එකෙන් ඔයාට මේ වගේ වටිනා පෝස්ට් මිස් වෙනවාද? එහෙනම් දැන්ම 'නොකී කතා' Page එක Follow කරලා 'Favourites' දාගන්න. එතකොට අලුත් කතාවක් දාපු ගමන් ඔයාට ඉස්සෙල්ලම පෙනෙයි

#TriangleFire #History #LaborRights #Tragedy #WomensHistory #SafetyFirst #GarmentGirls #SriLanka #Sinhala #NokeeKatha #නොකීකතා