🚨 මරණය හුස්ම ගත්ත ඒ අඳුරු රෑ: මුළු ලෝකයක්ම අඬවපු භෝපාල් ඛේදවාචකයේ හැංගිලා තියෙන කතාව 🚨
1984 දෙසැම්බර් 3 වෙනිදා. ඉන්දියාවේ භෝපාල් නුවරට ඒක තවත් එක සාමාන්ය සීතල දවසක් විතරයි. දවසේ මහන්සිය නිවාගන්න නගරයේ ගොඩක් අය එදා රෑ තද නින්දකට වැටිලා හිටියේ.
ඒත් ඒ අහිංසක මිනිස්සුන්ගේ නින්ද, එයාලගේ ජීවිතේ අන්තිම නින්ද වෙයි කියලා කවුරුවත් හීනෙකින්වත් හිතුවේ නැහැ. එළිවෙන්න කලින්, මුළු නගරයම ගිලගන්න පුළුවන් තරම් දරුණු නිහඬ මාරයෙක් නගරය මැද්දෙන් අවදි වුණා.
මේ මාරයා එළියට ආවේ නගරය මැද්දේ තිබ්බ 'යූනියන් කාබයිඩ්' (Union Carbide) කියන දැවැන්ත කෘමිනාශක කර්මාන්තශාලාවෙන්. ඒ මාරයාගේ නම තමයි 'මෙතිල් අයිසොසයනේට්' (Methyl Isocyanate). ඒක කෘමිනාශක හදන්න පාවිච්චි කරන, ඇඟට ගොඩක් හානි කරන අධික විෂ වායුවක්.
පැය කීපයක් ඇතුළත, ලෝක ඉතිහාසයේ දරුණුතම කාර්මික ඛේදවාචකය භෝපාල් නුවරින් ලියැවුණා. දහස් ගාණක් මිනිස්සුන්ට හුස්ම ගන්න බැරුව, පපුව පුපුරන වේදනාවෙන් පාරවල් ගාණේ ඇදගෙන වැටුණා.
ගොඩක් අය අදටත් හිතන්නේ භෝපාල් ඛේදවාචකය කියන්නේ පාලනය කරන්න බැරි වුණු, එකපාරටම වුණු අවාසනාවන්ත හදිසි අනතුරක් කියලා. ඒත් ඇඟ කිලිපොළා යන ඇත්ත ඒක නෙවෙයි.
මේ මහා විනාශය හදිසි අනතුරක් නෙවෙයි, අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ බලධාරීන් හිතාමතාම ගණන් ගන්නේ නැතුව අතහැරලා දාපු අනතුරු ඇඟවීම්වල ප්රතිඵලයක්. ෆැක්ටරියේ ආරක්ෂාව අවදානම් කියලා සේවකයින් වගේම විශේෂඥයින් කලින්ම දැනුවත් කරලා තිබ්බේ.
පස්සේ කාලෙක කරපු පරීක්ෂණවලින් හරිම කණගාටුදායක දේවල් ටිකක් ලෝකෙට හෙළි වුණා. ෆැක්ටරියේ තිබ්බ ප්රධාන ආරක්ෂක පද්ධති කිසිම දෙයක් එදා රෑ වැඩ කළේ නැහැ.
විෂ වායුවක් ලීක් වුණාම ඒක පාලනය කරන්න තිබ්බ ශීතකරණ පද්ධතිය, ගෑස් ස්ක්රබර්, ෆ්ලෙයාර් ටවර් සහ වෝටර් කර්ටන් කියන සිස්ටම් සේරම ඒ වෙද්දිත් තිබ්බේ අක්රිය වෙලා. අඩුම තරමේ ඒවා හරියට මේන්ටේන් කරලවත් තිබ්බේ නැහැ.
මේ සිස්ටම් හදලා තිබ්බේ හරියටම මේ වගේම අනතුරක් වළක්වා ගන්න. ඒත් සල්ලි ඉතුරු කරන එකයි, ලාභයයි විතරක් ඔළුවේ තියාගත්ත පාලකයෝ, මිනිස්සුන්ගේ ජීවිත බේරගන්න තිබ්බ ඒ එකම ආරක්ෂක දැලත් කපලා දාලයි තිබ්බේ.
තවත් දුක හිතෙන කාරණයක් තමයි, මේ ෆැක්ටරිය තිබ්බේ ගොඩක් සෙනඟ ඉන්න, දුප්පත් පවුල් ජීවත් වුණු මුඩුක්කු සහ පොඩි ගෙවල් ළඟමයි. ගෑස් එක ලීක් වෙන්න ගත්තට පස්සේ, ඒ අහිංසක මිනිස්සුන්ට කිසිම අනතුරු ඇඟවීමක්වත් ලැබුණේ නැහැ.
ඇස් දැවිල්ලටයි හුස්ම ගන්න අමාරුවටයි නින්දෙන් ඇහැරුණු මිනිස්සු, මොකක්ද වෙන්නේ කියලවත් හිතාගන්න බැරුව හිස් ලූ ලූ අතේ දිව්වා. අම්මලා තමන්ගේ දරුවන්ව තුරුළු කරගෙන පාරවල් දිගේ දිව්වත්, නිහඬව පැතිරුණු විෂ ගෑස් එක එයාලට වඩා ගොඩක් වේගවත් වුණා.
මේ විනාශයේ නිල මරණ සංඛ්යාව ගැන එක එක වාර්තා තිබ්බත්, ඇත්තටම මැරුණු ගාණ ඊට වඩා ගොඩක් වැඩියි. කාලයත් එක්ක මැරුණු මුළු ගාණ 15,000 ඉඳන් 20,000 කටත් වඩා වැඩියි කියලා ස්වාධීන සංවිධාන පෙන්වා දෙනවා.
ඒ විතරක් නෙවෙයි, එදා ජීවිතේ බේරගත්ත ලක්ෂ ගාණක් මිනිස්සුන්ට ආයෙ කවදාවත් සාමාන්ය විදිහට ජීවත් වෙන්න පුළුවන් වුණේ නැහැ. එයාලට ජීවිතාන්තය දක්වාම විඳවන්න වෙන දරුණු ලෙඩ රෝග සහ හුස්ම ගැනීමේ ආබාධවලට මුහුණ දෙන්න සිද්ධ වුණා.
මේ මුළු කතාවේම වඩාත්ම කම්පනය දනවන කොටස තමයි ඊට පස්සේ වුණු නීතිමය ක්රියාවලිය. මැරුණු සහ විඳවන මිනිස්සු වෙනුවෙන් සාධාරණයක් ඉටු වුණේ හරිම වේදනාකාරී විදිහට, හරිම හිමින්.
අවුරුදු කීපයකට පස්සේ, ඒ කියන්නේ 1989 දි, යූනියන් කාබයිඩ් සමාගම ඩොලර් මිලියන 470ක වන්දියක් ගෙවන්න එකඟ වුණා. ඉන්දියාවේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයත් මේකට කැමැත්ත දුන්නා.
ඒත් ඒ සල්ලි, නැතිවුණු දහස් ගාණක් ජීවිතවලටවත්, සදහටම අඩපණ වුණු මිනිස්සුන්ගේ අනාගතයටවත් කිසිම විදිහකින් ප්රමාණවත් වුණේ නැහැ. දශක ගාණකට පස්සේ 2023 දි ඉන්දීය රජය තවත් වන්දි මුදලක් ඉල්ලලා ආයේ උසාවි ගියත්, ඒ ඉල්ලීම ප්රතික්ෂේප වුණා.
නීතියයි යුක්තියයි, බලවත් කොම්පැනි ඉස්සරහා අසරණ වෙන හැටිත්, දුප්පත් මිනිස්සුන්ගේ ජීවිතවලට නියම වටිනාකමක් කවදාවත් හම්බවෙන්නේ නැති හැටිත් ලෝකෙටම පෙනුණා. ඒක ඒ ඛේදවාචකයටත් වඩා ලොකු ඛේදවාචකයක්.
අවුරුදු 40ක් ගතවෙලා තිබ්බත්, භෝපාල් කඳුළුවල අඳුරු සෙවණැලි තාමත් ඒ බිමෙන් මැකිලා ගිහින් නැහැ කියලා ඔයා දන්නවද? මේ කතාව තාමත් ඉවර නැහැ.
2025 අවුරුද්දේ, ඉන්දීය බලධාරීන් පරණ ෆැක්ටරිය තිබ්බ තැන අතහැරලා දාලා තිබ්බ විෂ රසායනික අපද්රව්ය ටොන් 337ක් විතර අයින් කළා. ඒත් පරිසරවේදීන් කියන්නේ මේ පිරිසිදු කිරීම කිසිම විදිහකින් ප්රමාණවත් නැහැ කියලයි.
තාමත් ඒ අවට පොළොවේ සහ භූගත ජලයේ විෂ දේවල් තියෙනවා කියලා එයාලා චෝදනා කරනවා. ඒ කියන්නේ අදටත් ඒ අවට ඉන්න මිනිස්සු දවස ගානේ හුස්ම ගන්නේ තවත් නිහඬ මරණයක සෙවණැල්ලක් යට.
මේ අතීත කතාව අල්ලපු රටට විතරක් සීමා වුණු එකක් කියලා අපිට හිත හදාගන්න බැහැ. ලංකාවටත් භෝපාල් ඛේදවාචකයෙන් ඉගෙන ගන්න තියෙන පාඩම් ගොඩක් ලොකුයි.
අපේ මේ පොඩි රටෙත් ෆැක්ටරි, රසායනික ගබඩා, ලොකු කර්මාන්ත කලාප සහ වරායවල් අවට ලක්ෂ ගාණක් සෙනඟ තදබද වෙලා ජීවත් වෙනවා. ඒ හැම තැනක්ම මේ වගේ අනතුරුදායක තත්ත්වයන්ගෙන් කොච්චර දුරට ආරක්ෂිතද කියලා අපි විවෘතව අහන්න ඕනේ කාලය ඇවිල්ලා තියෙන්නේ.
රටකට වේගවත් සංවර්ධනයක් ඕනේ කියන එක ඇත්ත. රැකියා හැදෙන එක, ආයෝජන එන එක රටේ ආර්ථිකයට ගොඩක් වටිනවා.
ඒත් ඒ හැමදේටම වඩා වටින්නේ මිනිස්සුන්ගේ ජීවිත. මිනිස්සුන්ගේ ආරක්ෂාව කියන එක, නිකම්ම කපලා දාන්න පුළුවන් වියදමක් විදිහට සලකන සමාජයක් කවදාහරි දවසක මහා විනාශයකින් ඒකට වන්දි ගෙවන්න ඕනේ.
ආරක්ෂාව කියන්නේ වදයක් හරි අනවශ්ය වියදමක් හරි නෙවෙයි, පාලකයන්ගේ සහ ව්යාපාරිකයන්ගේ ලොකුම වගකීමක්. ඒ වගකීම මඟහරින හැම වෙලාවකම, ඒකෙ අන්තිම මිල ගෙවන්න වෙන්නේ කිසිම දෙයක් නොදන්න අහිංසක සාමාන්ය මිනිස්සුන්ට.
භෝපාල් ඛේදවාචකය මුළු ලෝකෙටම කියාදෙන එක අමතක කරන්න බැරි ඇත්තක් තියෙනවා.
ඒ ඇත්ත තමයි, කිසිම මහා ව්යසනයක් ඒක වෙන දවසේ රෑ එකපාරටම අහසින් කඩාවැටෙන්නේ නැහැ කියන එක. ඒක පටන් ගන්නේ, ඊට අවුරුදු ගාණකට කලින්, මිනිස්සු දෙන අනතුරු ඇඟවීම් බලධාරීන් ඇහුණේ නැහැ වගේ ඉන්න ඒ පළවෙනි තත්පරේදිමයි.
ඔයාගේ වටිනා අදහසත් අනිවාර්යයෙන්ම පහළින් කමෙන්ට් (Comment) කරගෙන යන්න අමතක කරන්න එපා. ඒ වගේම මේ කතාව ඔබේ මිතුරන්ටත් කියවන්න දැන්ම Share කරන්න!
Follow @නොකී කතා - Untold Stories
ලෝකයෙන් හැංගුණු මේ වගේ තවත් ඇඟ කිලිපොළා යන සත්ය කතා සහ අබිරහස් සිදුවීම් ගැන මුල සිට අගට කියවන්න ඔබත් ආසද? එහෙනම් අදම අපේ nokikatha . com වෙබ් අඩවියට ගොඩවෙන්න!
