"අපි දැන් යනවා..." පයිලට් කිව්ව එක වචනයක් නිසා සිදුවුන ලෝකයේ ලොකුම ගුවන් අනතුර! ✈️💥🔥

අපි කවුරුත් අහලා තියෙන්නේ ගුවන් යානයක් කියන්නේ ලෝකයේ තියෙන ආරක්ෂිතම ප්‍රවාහන ක්‍රමය කියලා. නමුත් මීට වසර 48 කට පෙර, හරියටම කිව්වොත් 1977 මාර්තු 27 වෙනිදා සිද්ධ වුණ එක අවාසනාවන්ත සිදුවීමක් නිසා ඒ ආරක්ෂාව ගැන තිබුණ විශ්වාසය දෙදරා ගියා. අහසේ යන්න ඕන යෝධ ගුවන් යානා දෙකක්, පොළව මට්ටමේදී මූණට මූණ ගැටී, මිනිස්සු 583ක් පණපිටින් අළු වෙලා යයි කියලා කවුද හිතන්නේ? ඒක කාර් ඇක්සිඩන්ට් එකක් නෙවෙයි. ලෝකයේ එදා මෙදා තුර සිදුවූ භයානකම ගුවන් අනතුර. පුදුම හිතෙන දේ කියන්නේ, මේ මහා විනාශයට හේතුව වුණේ කාර්මික දෝෂයක්වත්, ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරයක්වත් නෙවෙයි. එකම එක වචනයක්. ඔව්, නියමුවන් දෙදෙනෙක් අතර සිදුවූ පුංචි වචන හුවමාරුවක වරදක් නිසා මුළු ලෝකයක් කඳුළින් තෙත් වුණා. මේ කතාව කියවලා ඉවර වෙද්දි ඔබට හිතෙයි දෛවය කියන්නේ මොන තරම් නම් කුරිරු දෙයක්ද කියලා.

දිනය 1977 මාර්තු 27 ඉරිදා. ස්පාඤ්ඤයට අයත් "ටෙනරීෆ්" (Tenerife) කියන පුංචි දූපතේ ගුවන් තොටුපළ එදා කඩි ගුලක් වගේ ඇවිස්සිලා තිබුණේ. ඇත්තටම එදා එතනට මෙච්චර ප්ලේන් එන්න නියමිතව තිබුණේ නැහැ. ළඟම තිබුණ ප්‍රධාන ගුවන් තොටුපළේ (Las Palmas) සිද්ධ වුණ බෝම්බ පිපිරීමක් නිසා, එතනට යන්න තිබුණ ගුවන් යානා ඔක්කොම හදිසියේම මේ පුංචි ටෙනරීෆ් ගුවන් තොටුපළට හරවා එවලා තිබුණා. එදා එතනට ආපු යෝධයෝ දෙන්නෙක් හිටියා. එක්කෙනෙක් ඇමරිකාවේ සුප්‍රසිද්ධ පෑන් ඇම් (Pan Am) ගුවන් යානය. අනිත් එක්කෙනා ඕලන්දයට අයත් කේ.එල්.එම් (KLM) ගුවන් යානය. මේ යානා දෙකම ලෝකේ ලොකුම මගී යානා වර්ගය වන "බෝයිං 747" (Boeing 747) වර්ගයේ යානා. මගීන් සිය ගණනක් පටවා ගත්ත මේ යකඩ යක්කු දෙන්නා, මේ පුංචි එයාර්පෝට් එකේ ඉඩ මදි නිසා නතර කරලා තිබුණේ එක ළඟ.

මේ වෙලාවේ KLM යානයේ හිටපු ප්‍රධාන නියමුවා වුණේ කපිතාන් "ජේකොබ් වැන් සැන්ටන්". ඔහු නිකම්ම නිකන් පයිලට් කෙනෙක් නෙවෙයි, KLM ආයතනයේ ප්‍රධාන උපදේශකවරයා. ඔහු කොච්චර ප්‍රසිද්ධද කියනවා නම්, එදා මගීන් කියෙව්ව සඟරාවල දැන්වීම් වලට හිටියෙත් ඔහුගේ පින්තූරය. හැබැයි එදා ඔහු හිටියේ ලොකු පීඩනයකින්. නීතියට අනුව නියමිත පැය ගාණ ඇතුළත ඔහු ආපහු පියාසර කළේ නැත්නම්, ඔහුට ලොකු දඩයක් වගේම ලයිසන් එක පවා නැතිවෙන්න ඉඩ තිබුණා. ඒ නිසා ඔහු හිටියේ "කොහොම හරි ඉක්මනට මෙතනින් යන්න ඕන" කියන මානසිකත්වයේ. හවස 5 වෙද්දි මුළු ගුවන් පථයම (Runway) ඝන මීදුමකින් වැහිලා ගියා. කොච්චර ඝනයිද කියනවා නම් මීටර් 300ක් එහායින් තියෙන දේවත් පේන්නේ නැති තරම්.

අවසානයේ පාලක මැදිරියෙන් යානා දෙකටම ගමන් කරන්න අවසර ලැබුණා. හැබැයි මෙතන තිබුණේ ලොකු ගැටළුවක්. සාමාන්‍යයෙන් ප්ලේන් එකක් රන්වේ එකට යන්නේ 'ටැක්සිවේ' (Taxiway) කියන අතුරු පාරවල් දිගේ. නමුත් එදා මේ එයාර්පෝට් එකේ තිබුණ ඒ අතුරු පාරවල් ඔක්කොම, හදිසියේ ගොඩබස්සපු වෙනත් ප්ලේන් නවත්තලා තිබුණ නිසා සම්පූර්ණයෙන්ම හිර වෙලා තිබුණේ. ඒ නිසා මේ යෝධ ගුවන් යානා දෙකටම, පියාසර කරන තැනට යන්න සිද්ධ වුණේ ප්‍රධාන ගුවන් පථය (Runway) හරහාමයි.

සැලැස්ම වුණේ මේකයි. ඉස්සරහින් තිබුණ KLM යානය, ප්‍රධාන රන්වේ එක දිගේ කෙළවරටම ගිහින්, එතනදි ආපහු අනිත් පැත්ත හැරිලා (U-turn එකක් ගහලා) පියාසර කරන්න මූණ හරවාගන්න ඕන. ඊට පස්සෙන් එන Pan Am යානය, රන්වේ එකේ බාගයක් දුර හිමින් ගිහින්, මැද හරියේ තියෙන 'Exit' එකකින් (පිටවීමේ මාර්ගයකින්) එළියට අයින් වෙන්න ඕන. එතකොට රන්වේ එක සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් වෙනවා, KLM යානයට පියාසර කරන්න පුළුවන්.

දැන් KLM යානය සැලැස්ම විදියටම රන්වේ එකේ කෙළවරට ගිහින්, අනිත් පැත්ත හැරිලා, එන්ජින් රේස් කර කර බලාගෙන හිටියා. නමුත් ප්‍රශ්නේ වුණේ Pan Am යානයටයි. මුළු පළාතම ඝන මීදුමකින් වැහිලා තිබුණ නිසා Pan Am නියමුවන්ට අර එළියට දාන්න ඕන 'Exit' එක හොයාගන්න බැරුව ඔවුන් රන්වේ එක මැද අතරමං වෙලා හිටියේ. ඔවුන් හෙමින් හෙමින් පාර හෙව්වා. පාලක මැදිරියට ප්ලේන් දෙකම පේන්නෙත් නෑ, ප්ලේන් දෙකට එකිනෙකා පේන්නෙත් නෑ... හැමෝම හිටියේ මීදුම අස්සේ අන්ධ වෙලා.

මෙන්න මෙතනදි තමයි ඒ දෛවෝපගත වැරැද්ද සිද්ධ වුණේ. KLM යානයේ කපිතාන් වැන් සැන්ටන් හදිසි වුණා. ඔහු හිතුවා Pan Am යානය අයින් වෙලා ඇති කියලා. ඔහු එයාගේ ප්ලේන් එකේ එන්ජින් වල බලය වැඩි කළා. ඒ වෙලාවේ එයාගේ සහායක නියමුවා ටවර් එකට රේඩියෝ මැසේජ් එකක් දුන්නා "We are now at takeoff" (අපි දැන් ඉන්නේ ටේක් ඕෆ් කරන්න ලෑස්ති වෙලා) කියලා. හැබැයි මේකේ තේරුම දෙපැත්තට යන්න පුළුවන්. ටවර් එකේ හිටපු නිලධාරියා හිතුවේ "අපි ලෑස්තියි" කියලයි. ඒ නිසා ඔහු කිව්වා "OK... Stand by for takeoff, I will call you" (හරි... ටිකක් ඉන්න, මම කියන්නම්) කියලා. හැබැයි ඒ වෙලාවේම Pan Am යානයේ පයිලට් බය වෙලා කෑ ගැහුවා "No! We are still taxiing down the runway!" (නෑ නෑ! අපි තාම පාරේ ඉන්නේ!) කියලා.

විනාශය කියන්නේ, මේ මැසේජ් දෙකම (ටවර් එකේ එකයි, Pan Am එකේ එකයි) එකම වෙලාවේ රේඩියෝ එකට ආපු නිසා, KLM නියමුවාට ඇහුණේ ලොකු "කී...." ගාන සද්දයක් (Heterodyne squeal) විතරයි. ඔහුට ඇහුණ එකම වචනය "OK" කියන එක විතරයි. ඒ "OK" එක අහපු ගමන් කපිතාන් වැන් සැන්ටන් හිතුවේ යන්න අවසර ලැබුණා කියලා. ඔහු යෝධ බෝයිං යානයේ ත්‍රොටල් එක උපරිමයට ඇද්දා. ටොන් ගණන් බර යකඩ යක්ෂයා මීදුම අස්සේ වේගයෙන් ඉස්සරහට පැන්නා.

Pan Am යානයේ නියමුවා හිටියේ රන්වේ එක මැද. එක පාරටම ඔහු දැක්කා මීදුම අස්සෙන් විදුලි බුබුළු දෙකක් තමන් දිහාට එනවා. තත්පරයක් යද්දි ඔහුට තේරුණා ඒ එන්නේ අනිත් ප්ලේන් එක කියලා. "Damn, that son-of-a-bitch is coming!" (දෙයියනේ අරූ අපේ ඇඟට එනවා!) කියලා ඔහු කෑ ගහලා ප්ලේන් එක පාරෙන් එළියට හරවන්න හැදුවා. KLM කපිතාන්වරයාත් දැක්කා ඉස්සරහා ප්ලේන් එකක් තියෙනවා. ඔහු "Goddammit!" කියලා කෑ ගහලා ප්ලේන් එක උඩට ගන්න උපරිම ට්‍රයි එකක් දුන්නා. ප්ලේන් එකේ නැට්ට (Tail) පොළවේ වදිනකම්ම ඔහු ඇද්දා. KLM යානය පොළවෙන් අඩි කීපයක් උඩට ඉස්සුණා. නමුත් පරක්කු වැඩියි.

KLM යානයේ එන්ජින් සහ රෝද, පාර මැද තිබුණ Pan Am යානයේ ඉහළ කොටසේ (Hump) වැදුණා. හරියට පිහියකින් බටර් කෑල්ලක් කපනවා වගේ Pan Am යානයේ වහල ගැලවිලා ගියා. KLM යානය ගිනි බෝලයක් වගේ අඩි ගාණක් ඈතට විසිවෙලා ගිහින් පුපුරලා ගියා. Pan Am යානය එකම ගිනි ගොඩක් වුණා. තෙල් ටොන් ගණන් පිරිලා තිබුණ නිසා ගින්න පාලනය කරන්න බැරි වුණා. මගීන් පණ පිටින් පිච්චුණා. KLM යානයේ හිටපු 248 දෙනාම මිය ගියා. Pan Am යානයේ හිටපු 396 දෙනාගෙන් බේරුණේ 61ක් විතරයි. මුළු මරණ සංඛ්‍යාව 583යි.

ගිනි නිවන භටයෝ එද්දි දැක්කේ අපායක්. මීදුම නිසා මුලින් ඔවුන් දැක්කේ එක ප්ලේන් එකක් පිච්චෙනවා විතරයි. ටිකක් එහාට යද්දි තමයි දැක්කේ තවත් ප්ලේන් එකක් අළු වෙලා තියෙනවා..

මේ මහා ඛේදවාචකය නිකම්ම නිකන් අනතුරක් විදියට ඉතිහාසයට එකතු වෙලා යටපත් වුණේ නැහැ. මිනිස්සු 583ක් අළු වෙලා ගිය ඒ බිහිසුණු මොහොත, ලෝකයේ ගුවන් ගමන් ආරක්ෂාව (Aviation Safety) සම්පූර්ණයෙන්ම කණපිට පෙරළපු හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය බවට පත් වුණා. එදා වෙනකම් ලෝකයේ ගුවන් නියමුවන්ට සහ පාලක මැදිරි වලට නිශ්චිත භාෂාවක් තිබුණේ නැහැ. ඔවුන් රේඩියෝ එකෙන් කතා කළේ අපි සාමාන්‍ය ජීවිතේ කතා කරන ඉංග්‍රීසි භාෂාවමයි. 'අපි යන්නද?', 'හරි යන්න', 'පොඩ්ඩක් ඉන්න' වගේ දෙපැත්තට තේරුම් යන වචන වලින් තමයි ඔවුන් පණිවිඩ හුවමාරු කරගත්තේ. නමුත් 'OK' කියන එක පුංචි වචනයක් නිසා සිද්ධ වුණ මේ විනාශයෙන් පස්සේ ලෝකය තේරුම් ගත්තා අහසේදී 'වචන' කියන්නේ හරියට ගිනි අවි වගේ භයානක දෙයක් බව.

ඒ නිසා තමයි අද මුළු ලෝකයටම පොදු 'Aviation English' කියන සම්මත වචන මාලාව හඳුන්වා දුන්නේ. මේක නිකන් ඉංග්‍රීසි කතා කරනවා වගේ නෙවෙයි, මේක හරියට හමුදා කේත (Code) වගයක් වගේ. උදාහරණයකට එදා අනතුරට හේතු වුණ 'Take-off' (ගුවන් ගත වීම) කියන වචනය දැන් ලේසියෙන් පාවිච්චි කරන්න තහනම්. අද නියමුවෙක්ට 'Take-off' කියන වචනය කියන්න පුළුවන්, හරියටම ප්ලේන් එක උඩට උස්සන්න අවසර ලැබුණොත් විතරමයි. අනිත් හැම වෙලාවකම, ඒ කියන්නේ ප්ලේන් එක පොළවේ දුවද්දි ඔවුන් පාවිච්චි කරන්න ඕන 'Departure' (පිටත්වීම) කියන වචනය විතරයි. එතකොට පැටලෙන්නේ නෑ.

ඒ වගේම එදා තිබුණ ලොකුම ප්‍රශ්නයක් වුණේ 'කපිතාන් තමයි දෙවියෝ' කියන සංකල්පය. එදා KLM යානයේ සහායක නියමුවාට සැකයක් තිබුණා අනිත් ප්ලේන් එක පාරේ ඇති කියලා. නමුත් එයා බය වුණා ප්‍රධාන කපිතාන් (ඔහුගේ බොස්) එක්ක වාද කරන්න. මොකද එදා සමාජයේ ලොක්කා කියන දේට විරුද්ධ වෙන්න පොඩි අයට කොන්දක් තිබුණේ නෑ. නමුත් මේ අනතුරෙන් පස්සේ CRM (Crew Resource Management) කියලා අලුත් නීතියක් ගෙනාවා. ඒකෙන් කියන්නේ ප්ලේන් එක ඇතුලේ ලොක්කෝ පොඩ්ඩෝ නෑ, ජීවිතේ බේරගන්න ඕන නම් ප්‍රධාන කපිතාන්ගේ මූණටම කියලා හරි වැරැද්ද නිවැරදි කරන්න සහායකයාට බලය තියෙනවා කියන එකයි. අද ඔබ ගුවන් යානයක බයක් නැතුව ගමනක් යනවා නම්, ඒ ආරක්ෂාව හැදුණේ එදා ටෙනරීෆ් දූපතේ අළු වෙලා ගිය ඒ 583 දෙනාගේ ජීවිත පූජාව මතින් බව කවදාවත් අමතක කරන්න එපා.

එක පුංචි වචනයක් නිසා මෙච්චර ජීවිත ගාණක් නැති වුණා කිව්වම ඔයාලට මොකද හිතෙන්නේ? දෛවය කියන්නේ මාරම දෙයක් නේද? 🥺✈️

නොකී කතා – Untold Stories | තවත් දැනගැනීමට follow කරන්න.

ෆේස්බුක් එකෙන් ඔයාට මේ වගේ වටිනා පෝස්ට් මිස් වෙනවාද? එහෙනම් දැන්ම 'නොකී කතා' Page එක Follow කරලා 'Favourites' දාගන්න. එතකොට අලුත් කතාවක් දාපු ගමන් ඔයාට ඉස්සෙල්ලම පෙනෙයි

#TenerifeDisaster #AviationHistory #Tragedy #PlaneCrash #TrueStory #History #SriLanka #Sinhala #NokeeKatha #නොකීකතා