🛑 එක් අයෙකුගේ නින්දෙන් ජීවිත 193ක් අහිමි වී, ලෝකයේම නීතිය වෙනස් කළ අමිහිරි රාත්රිය... ⚖️🚢
1987 මාර්තු 6 වැනිදා. යුරෝපයේ සීතල ශීත සෘතුව අවසන් වෙමින් තිබුණු කාලයක්. බෙල්ජියමේ සීබ්රග් (Zeebrugge) වරාය එදා හැන්දෑවේ සුපුරුදු විදිහටම මගීන්ගෙන් පිරිලා ඉතිරිලා ගිහින් තිබුණා.
'The Herald of Free Enterprise' කියන්නේ බ්රිතාන්යයට අයත් අතිවිශාල, සුඛෝපභෝගී මගී ප්රවාහන නෞකාවක්. එදා මේ නැවට මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය 500කට ආසන්න පිරිසක් ගොඩවෙලා හිටියා. බොහෝ දෙනෙක් බොහොම සතුටින් තමන්ගේ නිවාඩුව ගත කරන්නයි මේ ගමනට එක්වුණේ.
හරියටම රෑ 7.05ට විතර මේ දැවැන්ත නෞකාව වරායෙන් තමන්ගේ ගමන ආරම්භ කළා. මගීන් සමහරු කෑම කමින්, තවත් සමහරු විනෝද වෙමින් සැහැල්ලුවෙන් කාලය ගත කළා. ඒත් ඒ සතුට තියෙන්නේ තවත් තත්පර කීපයකට විතරයි කියලා ඔවුන් හීනෙකින්වත් හිතන්න නැතුව ඇති.
නැව වරායෙන් පිටත් වෙලා ගතවුණේ තත්පර 90ක් වගේ ඉතාමත් සුළු කාලයක් විතරයි. කිසිවෙකුත් නොසිතූ විදිහට, මහ මුහුද මැදදී මුළු නැවම එකපාරටම අංශක 90කින් පැත්තකට පෙරළී ගියා. ඒක හරියට ඇසිපිය හෙලන වේගයෙන් සිද්ධ වුණු මහා විනාශයක්.
නැවේ විදුලි පහන් සියල්ලම එකවර නිවී ගියා. අයිස් වගේ සීතල, කළු පැහැති මුහුදු ජලය තත්පර ගණනකින් නැව ඇතුළට ගලාගෙන එන්න පටන් ගත්තා. මේ අවාසනාවන්ත හදිසි අනතුරින් කිසිම වරදක් නැති අහිංසක මගීන් 193 දෙනෙකුට තමන්ගේ ජීවිත සදහටම අහිමි වුණා.
මුළු යුරෝපයම මේ ඛේදවාචකයෙන් දැඩි කම්පනයට පත් වුණා. හැමෝම ඇහුවේ එකම ප්රශ්නයයි. "මේ තරම් නවීන තාක්ෂණය තියෙන දැවැන්ත නැවක්, පිටත් වෙලා තත්පර 90න් පෙරළෙන්න හේතුව මොකක්ද?"
පරීක්ෂණවලින් හෙළිවුණු ඇත්ත හේතුව ඇහුවම ලෝකයක් පුදුම වුණා. නැව පිටත් වෙද්දී ඒකේ ඉදිරිපස තිබුණු දැවැන්ත දොරටු (bow doors) වහන්න අදාළ සේවකයාට අමතක වෙලා තිබුණා. ඇත්තටම ඔහුට අමතක වුණා නෙවෙයි, ඔහු ඒ වෙලාවේ තද නින්දකට වැටිලයි හිටියේ.
මේ දොරවල් වැහුවද කියලා පරීක්ෂා කරන්න හිටපු නිලධාරියා ඒ ගැන කිසිම හොයාබැලීමක් කරලා තිබුණේ නැහැ. කපිතාන්වරයා නැව ඉස්සරහට ගත්තේ මුහුදට විවෘත වුණු දොරවල් ඇරලා තියෙනවා කියලා කිසිම දැනුම්වත්කමක් නැතුවයි.
ප්රතිඵලය වුණේ ගැලුම් මිලියන ගාණක මුහුදු ජලය ඒ විවෘත දොරවල්වලින් නැව ඇතුළට කඩාගෙන වැටුණු එකයි. මේ දැවැන්ත නොසැලකිලිමත්කමට කවුද වගකියන්නේ? මේක නිකම්ම නිකං අනතුරක් නෙවෙයි, මනුෂ්ය ඝාතනයක් කියලා නීතිඥයින් දැඩිව තර්ක කරන්න පටන් ගත්තා.
වින්දිතයන්ගේ පවුල්වල අය යුක්තිය ඉල්ලලා පාරට බැස්සා. ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට බ්රිතාන්ය නීතිය අලුත්ම අත්හදාබැලීමක් කළා. නැව අයිති P&O European Ferries කියන දැවැන්ත සමාගමට එරෙහිව "Corporate Manslaughter" (සමාගමක් විසින් සිදුකළ මනුෂ්ය ඝාතනයක්) යටතේ අපරාධ නඩුවක් පවරනු ලැබුවා.
ඒ කාලේ නීතියට අනුව මනුෂ්ය ඝාතනයකට දඬුවම් දෙන්න පුළුවන් වුණේ හුස්ම ගන්න, ජීවමාන පුද්ගලයෙකුට විතරයි. "කොම්පැනියක්" වගේ භෞතික ශරීරයක් නැති ආයතනයක් මිනීමැරුමකට හිරේ යවන්නේ කොහොමද කියන එක නීතිය ඉදිරියේ ලොකු ප්රහේලිකාවක් වුණා.
අවාසනාවකට මේ ඓතිහාසික නඩුව තාක්ෂණික ගැටලු මත අසාර්ථක වුණා. ඊට හේතුව වුණේ මේ මුළු වැරැද්දට වගකියන්න ඕනේ සමාගමේ "එක් ප්රධාන තීරණ ගන්නා කෙනෙක්" (decision-maker) කියලා හරියටම ඔප්පු කරන්න නීතියට බැරි වීමයි.
නඩුව පැරදුණත්, මේ සිදුවීමෙන් නීතියේ තියෙන දැවැන්තම හිඩැසක් මුළු ලෝකයටම පෙන්නුම් කළා. සල්ලි තියෙන දැවැන්ත සමාගම්වලට මිනිස්සුන්ගේ ජීවිත එක්ක සෙල්ලම් කරලා නීතියෙන් ගැලවෙන්න පුළුවන් කියන කාරණයට එරෙහිව විශාල ජනමතයක් ගොඩනැගුණා.
මේ නීතිමය අරගලය අවුරුදු 20ක් පුරාවටම නොකඩවා ඇදී ගියා. එහි අවසන් ප්රතිඵලයක් විදිහට 2007 වසරේදී බ්රිතාන්ය පාර්ලිමේන්තුව ඓතිහාසික "Corporate Manslaughter Act" නීතිය සම්මත කළා.
මේ අලුත් නීතියත් එක්ක, සමාගමක දැවැන්ත නොසැලකිල්ලක් නිසා කෙනෙක් මිය ගියොත්, ඒ මුළු සමාගමටම එරෙහිව අපරාධ චෝදනා ගොනු කරන්න පුළුවන් වුණා. ඒ වගේම සීමාවක් නැති දැවැන්ත දඩ මුදල් නියම කරන්නත් අධිකරණයට බලය ලැබුණා.
බ්රිතාන්යයේ ඇතිවුණු මේ නීතිමය පෙරළිය මුළු ලෝකයටම ආදර්ශයක් වුණා. වැඩි කල් යන්න කලින් ඔස්ට්රේලියාව, කැනඩාව, අයර්ලන්තය සහ හොංකොං වගේ ප්රබල රටවල් පවා මේ නීති ආකෘතිය තමන්ගේ රටවල්වලටත් අනුගත කරගත්තා.
අද වෙනකොට ලෝකයේ කොහේ හරි ලොකු කොම්පැනියක වගකීම් විරහිතකමක් නිසා අහිංසක සේවකයෙක් හෝ පාරිභෝගිකයෙක් මියගියොත්, ඒ වෙනුවෙන් මුළු ආයතනයටම දඬුවම් දෙන්න නීතියෙන් පුළුවන්. ඒක සමස්ත ව්යාපාරික ලෝකයේම පෙරළියක් වුණා.
මේ හැමදේකටම මුල වුණේ 1987 අර අවාසනාවන්ත රාත්රියේ සිදුවුණු ඛේදවාචකයයි. එක සේවකයෙකුගේ නින්දෙන් ජීවිත 193ක් අහිමි වුණත්, ඒ අහිංසක මරණ ලෝකයේම ආයතනික නීතිය (Corporate Law) සදහටම වෙනස් කළා.
ඒ ජීවිත 193 අදටත් ලෝකයේ මිලියන ගණනක් වැඩකරන ජනතාවගේ සහ මගීන්ගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් පලිහක් වෙලා තියෙනවා. ඉතිහාසය කියන්නේ සමහර වෙලාවට කඳුළු මැදින් ලියවෙන, ලෝකයම වෙනස් කරන පුදුම පාඩම් පොතක්!
මේ වගේ දේවල් අනිත් අයටත් දැනගන්න Share කරන්න අමතක කරන්න එපා
ෆේස්බුක් එකෙන් ඔයාට මේ වගේ වටිනා පෝස්ට් මිස් වෙනවාද? එහෙනම් දැන්ම ‘නොකී කතා – Untold Stories’ පිටුව Follow කරලා 'Favourites' දාගන්න. එතකොට අලුත් කතාවක් දාපු ගමන් ඔයාට ඉස්සෙල්ලම පෙනෙයි
