"නවීන යන්ත්‍රවලින් මනිද්දී 'බැස්මක් නෑ' කියලා පෙන්නුවා... නමුත් වතුර ගලාගෙන ගියා! - සුද්දන්ගේ විද්‍යාවත් පරදවමින්, අදටත් ලෝක ඉංජිනේරුවන්ට හිතාගන්න බැරි හෙළයේ 'යෝධ ඇළ' විශ්වකර්ම තාක්ෂණය" 🌊📐

අපි අහලා තියෙනවා ඊජිප්තුවේ පිරමීඩ ගැන, රෝමයේ ඇළ මාර්ග ගැන. ඒත් ඔබ දන්නවාද? ඒ ඔක්කොටම වඩා සංකීර්ණ, අදටත් නූතන විද්‍යාවට අභියෝග කරන මහා පුදුමයක් අපේ කකුල් දෙක යට තියෙන බව? මේ කතාව අහලා ඉවර වෙද්දී, ඔබ හෙලයෙකු වීම ගැන අනිවාර්යයෙන්ම ආඩම්බර වෙයි. මේ කතාව ලෝකයේ ප්‍රථම සහ එකම "වාරි තාක්ෂණික හාස්කම" වන යෝධ ඇළ (ජය ගඟ) ගැනයි. මේක නිකම්ම ඇළක් නෙවෙයි, මේක වතුර එක්ක කරපු මැජික් එකක්.

කාලය ක්‍රි.ව. 459. ලංකාවේ රජකම් කළේ "ධාතුසේන රජතුමා". එතුමාට ඕන වුණා කලා වැවේ ඉඳන් තිසා වැවට (අනුරාධපුරයට) වතුර ගෙනියන්න.

මෙතැන තිබුණු ලොකුම අභියෝගය මොකක්ද? අපිට නිකම්ම හිතෙන්න පුළුවන් 'ඇළක් කපන එක මොන කජ්ජක්ද?' කියලා. නමුත් නිකමට හිතන්න... ඔබ වතුර බාල්දියක් අරගෙන ගෙදර බිම හැලුවොත්, ඒ වතුර ගලාගෙන යන්නේ බිම පොඩ්ඩක් හරි පහතට (Slope) තියෙනවා නම් විතරයි. බිම තලාවට තිබුණොත් වතුර එක තැන පිරෙනවා මිසක් යන්නේ නෑ.

කලා වැවේ ඉඳන් තිසා වැවට (අනුරාධපුරයට) තියෙන භූමිය හරියටම මේසයක් වගේ තලාවයි. කඳු නෑ, බෑවුම් නෑ. කිලෝමීටර් 87ක් (සැතපුම් 54ක්) දුරට මේ තලාව දිගේ වතුර ගෙනියන්න නම්, අනිවාර්යයෙන්ම කෘත්‍රිම බැස්මක් හදන්න ඕන.

ප්‍රශ්නය මේකයි: බැස්ම වැඩි වුණොත් (Too steep), වතුර වේගයෙන් ගිහින් ඇළේ ඉවුරු කඩාගෙන යනවා. බැස්ම අඩු වුණොත් (Too flat), වතුර ගලන්නේ නෑ, එක තැන පල් වෙනවා.

අද කාලේ නම් මේ වගේ තැනක වතුර ගෙනියන්න අපි කරන්නේ මෝටර් දාලා වතුර 'පම්ප්' (Pump) කරන එකයි. ස්වභාවිකව ගෙනියන්න හරිම අමාරුයි.

නමුත් අපේ මුතුන් මිත්තෝ මේක කළේ කිසිම මැෂින් එකක් නැතුව, 'ගුරුත්වාකර්ෂණය' (Gravity) විතරක් පාවිච්චි කරලා! ඔවුන් කොච්චර සියුම්ද කියනවා නම්, සැතපුම් 54ක් දුරට වතුර ගෙනියන්න ඔවුන් පාවිච්චි කළේ අඟල් කිහිපයක බැස්මක් විතරයි!

කාලය 19 වැනි සියවස. ලංකාවේ වාරිමාර්ග මනින්න ආපු බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික මිනුම්දෝරුවන් පුදුම වුණා. ඔවුන්ගේ නවීන තියඩොලයිට් (Theodolite) යන්ත්‍රවලින් මනිද්දී මුල් සැතපුම් 17 ඇතුළත පෙන්නුවේ 'බැස්මක් නෑ' (Zero Gradient) කියලා. ඒ කියන්නේ පොළොව තලාවයි. ඔවුන් හිතුවේ 'අපේ මැෂින් එක කැඩිලා, නැත්නම් මෙතන වතුර යන්න විදියක් නෑ' කියලා. නමුත් ඔවුන් ඇළට බැහැලා බලද්දී වතුර ගලාගෙන යනවා! කොහොමද එහෙම වුණේ? අන්තිමට ඔවුන් ඉතාම සියුම් මිනුම් ක්‍රම (Micro-level surveying) පාවිච්චි කරලා බලද්දී තමයි ඔවුන්ට ඇත්ත තේරුණේ. ඔවුන් දැක්කා මේ ඇළේ බැස්ම හදලා තියෙන්නේ 'සැතපුමකට අඟල් 6ක්' (6 inches per mile) වගේ ඉතාම සියුම්, ඇසට නොපෙනෙන මට්ටමකින් කියලා! ඒ කියන්නේ සැතපුම් 54ක් දුරට වතුර ගෙනියන්න, අපේ මුතුන් මිත්තන් පොළොවේ උස මැනලා තියෙන්නේ අඟලෙන් අඟලට! ලේසර් ලෙවලින් (Laser Leveling) තාක්ෂණය නැතිව, ජීපීඑස් (GPS) නැතිව, අඩුම තරමේ කැල්කියුලේටරයක්වත් නැතිව... මීට අවුරුදු 1500කට කලින් මිනිස්සු කොහොමද මෙච්චර නිවැරදිව (Accurately) පොළොව මැන්නේ?

බ්‍රිරිතාන්‍ය ජාතික ඉංජිනේරුවන් මේ ඇළ මනිද්දී ඔවුන්ට පිස්සු හැදුණු එක අහම්බයක් නෙවෙයි. ඒ බව තහවුරු කරන ප්‍රබලම සාක්ෂිය ලියලා තියෙන්නේ ලංකාවේ හිටපු සුප්‍රසිද්ධ මිනුම්දෝරුවරයෙක් සහ ඉතිහාසඥයෙක් වන ආර්. එල්. බ්‍රෝහියර් (R.L. Brohier).

ඔහු තමන්ගේ 'Ancient Irrigation Works in Ceylon' (ලංකාවේ පුරාණ වාරි කර්මාන්ත) කියන පොතේ මෙහෙම සටහන් කරනවා: 'අපි අද භාවිතා කරන නවීනතම තියඩොලයිට් (Theodolite) යන්ත්‍ර සහ ලෙවලින් (Leveling) උපකරණ කිසිවක් නැතිව, මීට වසර 1500කට කලින් මිනිස්සු කොහොමද සැතපුම් ගණනක් දුරට මේ තරම් සියුම් බැස්මක් පවත්වාගෙන ගියේ? මේක නිකම්ම අහම්බයක් වෙන්න බෑ. ඔවුන් ළඟ අනිවාර්යයෙන්ම අපි නොදන්නා දියුණු මිනුම් ක්‍රමවේදයක් තිබෙන්නට ඇති.'

බ්‍රෝහියර් මහත්තයා පුදුම වුණේ නිකම්ම නෙවෙයි. සාමාන්‍යයෙන් වතුර ගලාගෙන යන්න නම් පොළොවේ ලොකු බැස්මක් තියෙන්න ඕන. නමුත් යෝධ ඇළේ මුල් සැතපුම් 17 ඇතුළත බැස්ම තියෙන්නේ 'සැතපුමකට අඟල් 6ක්' වගේ ඉතාම පුංචි අගයක්. නිකමට හිතන්න... අඟලක් කියන්නේ කොච්චර පොඩි දුරක්ද? කිලෝමීටර් 1.6ක් (සැතපුමක්) දුරට ඇළක් කපද්දී, අර අඟලක වෙනස හරියටම මැනගත්තේ කොහොමද? පොඩ්ඩක් හරි උස් පහත් වුණා නම් වතුර එක තැනක හිර වෙනවා. නමුත් අපේ මුතුන් මිත්තන් ඒක කළා. සුද්දන්ගේ යකඩ යන්ත්‍රවලට අහු නොවෙන සියුම් තැන් පවා, අපේ පැරැන්නන්ගේ පියවි ඇසට සහ මනසට අහු වුණා. සුද්දා අපේ රට පාලනය කළාට, උන් අපේ තාක්ෂණය ඉස්සරහ දණ ගැහුවේ අන්න ඒ නිසයි. ඒක අතිශයෝක්තියක් නෙවෙයි, ඒක පොතේ පතේ ලියවුණු ඇත්තක්

යෝධ ඇළේ තියෙන අනිත් පුදුමය තමයි "එක ඉවුර" (Single Bank). සාමාන්‍ය ඇළක දෙපැත්තෙම බැමි තියෙනවා. ඒත් යෝධ ඇළේ එක පැත්තක විතරයි බැම්ම තියෙන්නේ. අනිත් පැත්ත ස්වභාවික පොළොව මට්ටම. ඇයි එහෙම කළේ? අපේ ඉංජිනේරුවෝ දැනගෙන හිටියා වැස්ස කාලෙට කැලේ ඉඳන් එන වතුර පාරවල් ඇළට එකතු වෙනවා කියලා. දෙපැත්තෙම බැමි බැන්දොත් ඇළ උතුරනවා. ඔවුන් කළේ එක පැත්තක් ඇරලා තිබ්බා. එතකොට වැහි වතුර නිකම්ම ඇළට එකතු වෙලා, ඇළ පෝෂණය වෙනවා. මේකට කියන්නේ "Inter-basin water transfer" කියලා. මේ දැනුම අදටත් විශ්වවිද්‍යාලවල උගන්නනවා.

තවත් පුදුම හිතෙනම කාරණයක් තියෙනවා. මේ යෝධ ඇළ සැතපුම් 54ක් දුරට ගලාගෙන යන අතරතුර, අතරමග තියෙන කුඩා වැව් 60කට විතර වතුර බෙදාගෙන යනවා. මෙතැනදී තමයි ලොකුම ප්‍රශ්නය එන්නේ. ඔබ දන්නවා ගෙදර වතුර බටයක් වුණත්, වතුර එන වේගය (Pressure) වැඩි වුණොත් බටේ පුපුරලා යනවා. ඉතින් මේ සා විශාල වතුර කඳක්, වේගයෙන් පහළට ගලාගෙන එද්දී, ඒකේ තියෙන පීඩනය කොච්චරද කියනවා නම්, නිකම්ම සොරොව්වක් ඇරියොත් ඒක කැඩිලා, බැමිත් කඩාගෙන ගිහින් මුළු ගම්මානයම යට වෙන්න පුළුවන්. වතුරේ වේගය පාලනය කරන්නේ කොහොමද?

අන්න ඒකට තමයි අපේ මුතුන් මිත්තෝ 'බිසෝකොටුව' කියන විශ්වකර්ම නිර්මාණය හැදුවේ. මේක හරියට ගලින් බැඳපු ලොකු හතරැස් ළිඳක් වගේ. වැවේ ඉඳන් එන අධික වේගවත් වතුර පාර කෙලින්ම ඇළට යවන්නේ නෑ. මුලින්ම ඒ වතුර මේ 'බිසෝකොටුව' ඇතුළට ගන්නවා. මේ කොටුව ඇතුළේදී වතුර කැරකෙනවා. එතකොට වතුරේ තියෙන සැර (Kinetic Energy) බාල වෙනවා. වේගය අඩුවෙලා, වතුර සන්සුන් වෙනවා. ඊට පස්සේ තමයි ඒ සන්සුන් වතුර හෙමින් සැරේ ඇළට මුදා හරින්නේ. සරලව කිව්වොත්, මේක හරියට වාහනයක 'බ්‍රේක්' (Brake) එක වගේ. වේගයෙන් එන වතුර පාර, මේක ඇතුළේදී බ්‍රේක් ගහලා නවත්වනවා.

අද කාලේ ලෝකයේ විශාල වේලි (Dams) හදද්දී, වතුර පාලනය කරන්න පාවිච්චි කරන 'Valve Pit' තාක්ෂණයේ මූලධර්මය මේකමයි. හැබැයි ලැජ්ජාවට කරුණ කියන්නේ, බටහිර රටවල් මේ තාක්ෂණය (Fluid Dynamics) හොයාගත්තේ 19 වැනි සියවසේදී. හැබැයි ඊට අවුරුදු 1500කට කලින්, කිසිම කම්පියුටරයක් නැතුව, අපේ හෙළ යකඩයෝ කළු ගලින් මේක හදලා ඉවරයි! සුද්දා අද පොතේ ලියන දේ, අපි එදා පොළොවේ කළා. අන්න ඒකයි වෙනස.

අපි අහස උසට මාළිගා හැදුවේ නැති වෙන්න පුළුවන්. පිරමීඩ හැදුවේ නැති වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි අපි හැදුවේ මිනිස්සුන්ට ජීවත් වෙන්න ඕන කරන "වතුර" ටික කළමනාකරණය කරන තාක්ෂණය. ඒක ගල් ගොඩක් උඩට කරලා තියනවාට වඩා වටිනවා. සුද්දා අපේ රට පාලනය කළාට, උන් අපේ තාක්ෂණය ඉස්සරහ දණ ගැහුවා. අන්න ඒකයි අපේ උරුමය. අද අපි පිටරටින් එන හාල් ඇටේට, පරිප්පු ඇටේට ණය වෙන ජාතියක් වුණාට, එදා අපි මුළු ආසියාවටම හාල් යැව්වේ මේ වතුරෙන්. අපිට බැරි නෑ... අපිට ඕන කරන්නේ ඒ නැතිවුණු "විශ්වාසය" විතරයි.

👇 මේ අපේ ඉතිහාසය ගැන ඔබට ආඩම්බරයක් දැනුනා නම්, මේක Share කරලා ලෝකෙටම පෙන්නන්න.

නොකී කතා – Untold Stories | තවත් දැනගැනීමට follow කරන්න

ෆේස්බුක් එකෙන් ඔයාට මේ වගේ වටිනා පෝස්ට් මිස් වෙනවාද? එහෙනම් දැන්ම 'නොකී කතා' Page එක Follow කරලා 'Favourites' දාගන්න. එතකොට අලුත් කතාවක් දාපු ගමන් ඔයාට ඉස්සෙල්ලම පෙනෙයි.