වමනේ නොයන්න අම්මලා බිව්ව "පුංචි පෙත්ත" නිසා, ලෝකයක් පුරා අත පය නැතිව ඉපදුණු මල් කැකුළු 10,000ක්! 💊👶💔

ගැබිණි අම්මා කෙනෙක්ට තියෙන ලොකුම හීනය මොකක්ද? තමන්ගේ කුස ඇතුලේ දඟලන පැටියා, අත පය හතර හොඳින් තියෙන නිරෝගී දරුවෙක් විදියට මේ ලෝකෙට එනවා දකින එක. ඒ හීනය හැබෑ කරගන්න අම්මලා මොන තරම් පරිස්සම් වෙනවද? කන බොන දේ ගැන, ගන්න බෙහෙත් ගැන ඔවුන් දහස් වාරයක් හිතනවා. නමුත් 1950 දශකයේ අග භාගයේදී ලෝකයේම අම්මලාට සිද්ධ වුණේ හිතාගන්නවත් බැරි මහා ඛේදවාචකයකට මූණ දෙන්න. තමන්ගේ දරුවා ආරක්ෂා කරගන්න හිතාගෙන ඔවුන් බිව්ව පුංචි බෙහෙත් පෙත්තක්, තමන්ගේම දරුවන්ගේ අත් කකුල් දිය කරලා දාන විෂක් වෙයි කියලා ඒ අහිංසක අම්මලා හීනෙකින්වත් හිතුවේ නෑ.

මේ කතාව පටන් ගන්නේ 1957 වර්ෂයේ ජර්මනියෙන්. "Chemie Grünenthal" කියන ඖෂධ සමාගම විසින් ලෝකයට අලුත් බෙහෙතක් හඳුන්වා දුන්නා. නම "තැලිකොමයිඩ්" (Thalidomide). මුලින්ම මෙය හඳුන්වා දුන්නේ නින්ද නොයන අයට දෙන, කිසිම අතුරු ආබාධයක් නැති ආරක්ෂිත නිදි පෙත්තක් විදියට. නමුත් ටික කාලෙකින් දොස්තරලා හොයාගත්තා මේ බෙහෙත ගැබිණි අම්මලාට උදේට හැදෙන වමනේ යාම සහ ඔක්කාරය (Morning Sickness) පාලනය කරන්න පුදුම හැකියාවක් තියෙනවා කියලා.

ඖෂධ සමාගම මේක මාකට් කළේ "ආශ්චර්යමත් ඖෂධයක්" (Wonder Drug) විදියට. "මේක ඕනම කෙනෙක්ට බොන්න පුළුවන්... ගැබිණි අම්මලාටත් 100%ක් ආරක්ෂිතයි" කියලා ඔවුන් සහතික වුණා. සමහර රටවල මේක දොස්තර කෙනෙක්ගේ නිර්දේශයක් නැතුව (Over the counter), හරියට පැනඩෝල් පෙත්තක් ගන්නවා වගේ කඩෙන් ගන්න පුළුවන් වුණා. එදා යුරෝපයේ, කැනඩාවේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ අම්මලා මේ බෙහෙත බිව්වේ සහනයක් බලාපොරොත්තුවෙන්. තමන්ගේ බඩේ ඉන්න දරුවාට මේකෙන් හානියක් වෙයි කියලා ඔවුන්ට සැකයක්වත් තිබුණේ නෑ.

1958 වර්ෂය උදා වුණේ ලෝකයේ ප්‍රසූත කාමර 'ලෙය සහ කඳුළින්' තෙත් කරමින්. සාමාන්‍යයෙන් දරුවෙක් ඉපදුණාම දොස්තරලා, නර්ස්ලා හිනා වෙලා ඒ දරුවව අම්මා ළඟට ගේනවා. ඒත් මේ කාලේ ඉපදුණු දරුවන්ව දැක්කම දොස්තරලා පවා බියෙන් ගැහුණා. දරුවා එළියට ආපු ගමන් කාමරේ පැතිරුණේ මූසල නිහැඬියාවක්. වෛද්‍යවරු උත්සාහ කළා වහාම රෙදි කෑල්ලකින් දරුවාව වහලා අම්මාගෙන් හංගන්න.

ඒ දරුවන්ගේ පෙනුම හිතාගන්නවත් බැරි තරම් බිහිසුණුයි. සමහර දරුවන්ගේ අත් සහ කකුල් හැදිලා තිබුණේ නෑ. උරහිසටම හෝ ඉණටම ඇලුණු, කුඩා වරල් වගේ කොටස් විතරයි තිබුණේ (Phocomelia). හරියට සීල් මත්ස්‍යයෙක් වගේ. අත්ල තිබුණේ වැලමිට ළඟ. ඇඟිලි තිබුණේ නෑ. ඊටත් වඩා දරුණු දේ තමයි, සමහර දරුවන්ගේ මුහුණ විකෘති වෙලා තිබුණා. කන් තිබුණේ නෑ. ඇස් තිබුණේ නෑ. හදවත සහ වකුගඩු එළියට පේන්න තිබුණා.

අම්මා කෙනෙක් දරුවෙක්ව බිහි කරලා, වේදනාව මැද්දෙත් බලන් ඉන්නේ දරුවාගේ පළමු ඇඬිල්ල අහන්න. ඒත් මේ දරුවෝ ඉපදුනේ නිහඬව. දොස්තරලා දරුවා හංගද්දි අම්මලා කෑගැහුවා 'අනේ මට මගේ පැටියව පෙන්නන්න... එයාට මොකද වුණේ?' කියලා. අන්තිමට දරුවාව දැක්කම ඒ අම්මලාට සිහිය නැති වුණා. ඔවුන් පපුවේ අත් ගහගෙන ඇඬුවා.

'අනේ දෙවියනේ... මම කරපු පාපයක්ද මේ? මම බිහි කළේ රකුසෙක්ද? ඇයි මගේ දරුවට අත පය නැත්තේ?' කියලා ඔවුන් තමන්ටම සාප කරගත්තා. තමන්ගේ කුස ඇතුලේ මාස 9ක් තිස්සේ පරිස්සම් කරපු දරුවා, තමන් බිව්ව බෙහෙතක් නිසා මෙහෙම වුණා කියලා හිතන්නවත් ඔවුන්ට පුළුවන් වුණේ නෑ.

දොස්තරලා හිටියේ අන්දමන්ද වෙලා. ඔවුන් හිතුවේ මේක අලුත් වෛරස් එකක්, එහෙමත් නැත්නම් විකිරණ කාන්දුවක් නිසා වෙච්ච දෙයක් කියලා. තමන්ගේ අතින්ම අම්මලාට ලියලා දුන්නු අර 'ආශ්චර්යමත් පෙත්ත' මේ මහා විනාශය කළා කියලා ඒ වෙලාවේ කිසිම දොස්තර කෙනෙක් දැනගෙන හිටියේ නෑ.

ටික කාලයක් යද්දි මේක මහා වසංගතයක් වුණා. රටවල් 46ක දරුවෝ 10,000කට වැඩි පිරිසක් මේ විදියට විකෘති වෙලා ඉපදුණා. ඊටත් වඩා විශාල ප්‍රමාණයක් (ලක්ෂ ගණනක්) අම්මාගේ කුස තුළදීම මිය ගියා (Miscarriages). මේකට හේතුව අර "පුංචි පෙත්ත" බව මුලින් කවුරුත් දැනගෙන හිටියේ නෑ. ඖෂධ සමාගම දිගින් දිගටම කිව්වේ "අපේ බෙහෙත ආරක්ෂිතයි" කියලයි. ඔවුන් ලාභය වෙනුවෙන් ඇත්ත වසන් කළා.

නමුත් මේ මහා විනාශයෙන් ඇමරිකාව බේරුණා. ඒ එකම එක යකඩ ගැහැණියක් නිසා. ඇය නමින් ෆ්‍රාන්සස් කෙල්සි (Frances Oldham Kelsey). 1960 දී ඇය ඇමරිකාවේ FDA (ආහාර සහ ඖෂධ පාලන අධිකාරිය) ආයතනයට බැඳෙනකොට ඇයට ලොකු අත්දැකීම් තිබුණේ නෑ. ඇගේ මේසෙට ආපු පළවෙනිම ෆයිල් එක තමයි "තැලිකොමයිඩ්". බෙහෙත් සමාගම හිතුවේ "මේක අලුත් ගෑණු කෙනෙක්නේ, අපි මෙයාව බය කරගෙන ඉක්මනට අත්සන ගමු" කියලා.

සමාගමේ ලොක්කෝ ඇයට කෝල් කරලා තර්ජනය කළා. "මුළු ලෝකෙම මේක පාවිච්චි කරනවා. තමුසෙට විතරක් තියෙන අමාරුව මොකක්ද? මේක අත්සන් කරනවා!" කියලා ඔවුන් කෑගැහුවා. ඇයව "ජරා හිතුවක්කාරියක්" විදියට හැඳින්වූවා. ඔවුන් ඇගේ ප්‍රධානින්ට පැමිණිලි කළා "මේ ගෑණි වැඩේ පරක්කු කරනවා, මෙයාව අයින් කරන්න" කියලා.

ඒත් ෆ්‍රාන්සස් හෙලවුණේ නෑ. ඇය කිව්වේ එක දෙයයි. "ඔයාලා කියන දේ මට වැඩක් නෑ. මේකෙන් ස්නායු වලට හානි වෙනවා කියලා මට සැකයි. ඒ වගේම ගැබිණි සත්තුන්ට දීලා කරපු පරීක්ෂණ වාර්තා මට ඕන. ඒවා නැතුව මම අත්සන් කරන්නේ නෑ. මාව රස්සාවෙන් අස් කළත් කමක් නෑ." කියලා ඇය ඒ ෆයිල් එක වීසි කළා. ඇගේ ඒ තීරණය නිසා ඇමරිකාවේ දහස් ගණන් දරුවන්ගේ ජීවිත බේරුණා.

1961 අග භාගය වෙද්දි ජර්මානු සහ ඕස්ට්‍රේලියානු වෛද්‍යවරු හොයාගත්තා මේ විකෘතිවීම් වලට හේතුව "තැලිකොමයිඩ්" බව. බෙහෙත ලෝකෙ පුරාම තහනම් කළා. ඒත් ඒ වෙද්දි පරක්කු වැඩියි. අත පය නැති ඒ දරුවෝ අදටත් "තැලිකොමයිඩ් බේබීස්ලා" (Thalidomide Babies) විදියට ජීවත් වෙනවා. ඔවුන්ගේ දෙමාපියන් මිය ගියාට පස්සේ, තනියම ජීවත් වෙන්න ඔවුන් විඳින දුක වචනයෙන් කියන්න බෑ.

ෆ්‍රාන්සස් කෙල්සිගේ මේ වීර ක්‍රියාව නිසා 1962 දී එවකට ඇමරිකානු ජනාධිපති ජෝන් එෆ්. කෙනඩි (John F. Kennedy) ඇයව ධවල මන්දිරයට කැඳෙව්වා. ඇයට පිරිනැමුවේ ඇමරිකානු රජයේ සේවකයෙකුට ලැබෙන ඉහළම සම්මානය වන "විශිෂ්ට ෆෙඩරල් සිවිල් සේවා සම්මානය" (President's Award for Distinguished Federal Civilian Service). ජනාධිපති කෙනෙක් අතින් කාන්තාවක් මේ සම්මානය ගත්ත දෙවැනි අවස්ථාව මේක. ජනාධිපති කෙනඩි එදා කිව්වා, "ඇයගේ දැඩි විනිශ්චය සහ ධෛර්යය නිසා අපේ රටේ දහස් ගණන් දරුවන් ආබාධිත වීමෙන් වැළකුණා" කියලා.

ඇගේ බලපෑම එතනින් නතර වුණේ නෑ. ඇය නිසා 1962 දී ඇමරිකාවේ ඖෂධ නීතිය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළා (Kefauver-Harris Amendment). අදටත් ලෝකයේ ඕනෑම බෙහෙතක් වෙළඳපොළට එන්න කලින් "ඉතාම තදබල පරීක්ෂණ" (Clinical Trials) කරන්න සිද්ධ වෙන්නේ එදා ඇය ගෙනාපු ඒ නීති නිසා. අද අපි ආරක්ෂිතව පැනඩෝල් පෙත්තක් හරි බොන්නේ ඇය නිසයි.

ෆ්‍රාන්සස් කෙල්සි වයස අවුරුදු 101ක් වෙනකම් ජීවත් වෙලා, 2015 දී මිය ගියා. ඇය මියයන්න දවස් කීපයකට කලින් කැනඩා රජයත් ඇයට එරට ඉහළම සම්මානය (Order of Canada) පිරිනැමුවා.

ඇය අපිට ඉගැන්නුවේ එක පාඩමයි. "ලෝකෙම ඔයාට විරුද්ධ වුණත්, ඔයා කරන දේ හරි නම්, ඒ වෙනුවෙන් තනියම හිටගන්න බය වෙන්න එපා."

හෙට දවසේ අපේ රට හෝ ලෝකය මහා විනාශයකින් බේරාගන්න ඉන්න 'ඊළඟ ෆ්‍රාන්සස් කෙල්සි' මේ ලිපිය කියවන ඔබ වෙන්න පුළුවන්... ලොක්කෝ මොනවා කිව්වත්, හරි දේ වෙනුවෙන් කොන්ද කෙලින් තියාගෙන 'නෑ' කියන්න තරම් හයියක් ඔබට තියෙනවාද?

අද කාලේ සල්ලි වලට, පගාවට ප්‍රතිපත්ති පාවා දෙන නිලධාරීන් ඉන්න ලෝකෙක, තනියම රටක් ජාතියක් බේරාගත් මේ 'උතුම් කාන්තාව' ගැන ඔයාට හිතෙන දේ වචනයකින් ලියාගෙන යන්න.

නොකී කතා – Untold Stories | තවත් දැනගැනීමට follow කරන්න

ෆේස්බුක් එකෙන් ඔයාට මේ වගේ වටිනා පෝස්ට් මිස් වෙනවාද? එහෙනම් දැන්ම 'නොකී කතා' Page එක Follow කරලා 'Favourites' දාගන්න. එතකොට අලුත් කතාවක් දාපු ගමන් ඔයාට ඉස්සෙල්ලම පෙනෙයි