"මම තමයි පොළොවේ සිටින සියලු සතුන්ගේත්, මුහුදේ සිටින සියලු මත්ස්‍යයන්ගේත් අධිපතියා!" - ලෝකයක් හිනැස්සූ, රටක් අඬවපු අප්‍රිකාවේ "විකට රජු" - ඉඩි අමීන්ගේ සත්‍ය කතාව! 🇺🇬👑📜

ලෝක දේශපාලනය කියන්නේ හරිම බැරෑරුම් තැනක්. හැබැයි 1970 දශකයේදී මේ බැරෑරුම් ලෝක දේශපාලනය ඇතුළට කඩාගෙන වැදුණා අමුතුම විදිහේ මනුස්සයෙක්. අඩි 6යි අඟල් 4ක් උස, යෝධයෙක් වගේ ශරීරයක් තිබුණු, නිතරම කට පුරා හිනාවෙලා හිටපු මේ මනුස්සයා දැක්කම පිටරට මාධ්‍යවේදීන්ට හිතුණේ "මෙයා හරි විනෝදජනක චරිතයක්නේ" කියලා. ඔහු එංගලන්තයේ මහ රැජිනට පෙම් හසුන් ලිව්වා. තමන්ටම දිගම දිග විහිළු සහගත තනතුරු පට බැඳගත්තා. හැබැයි ලෝකය ඔහුගේ විහිළු දිහා බල බලා හිනාවෙද්දි, උගන්ඩාවේ අහිංසක මිනිස්සු භීතියෙන් වෙව්ල වෙව්ල හිටියේ ඔහුගේ අණින් ක්‍රියාත්මක වුණු මරණයේ සෙවනැලි වලට බයේ. මේ කතාව ලෝක ඉතිහාසයේ බිහිවුණු අමානුෂිකම ඒකාධිපතියෙක් වුණු, උගන්ඩාවේ හිටපු ජනාධිපති "ඉඩි අමීන් දාදා" (Idi Amin Dada) ගැනයි.

ඉඩි අමීන්ගේ ආරම්භය හරිම සරලයි. ඔහු රජ පවුලක කෙනෙක්වත්, උගත් පවුලක කෙනෙක්වත් නෙවෙයි. බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත හමුදාවේ (King's African Rifles) සහායක ඉවුම් පිහුම්කරුවෙක් (Cook) විදිහට තමයි ඔහු ජීවිතය පටන් ගත්තේ. හැබැයි ඔහුගේ යෝධ ශරීරය සහ බොක්සිං ක්‍රීඩාවට තිබුණු දක්ෂතාවය නිසා ඔහු ඉක්මනින්ම හමුදාවේ ඉහළට ගියා. ඔහු අවුරුදු 9ක් තිස්සේ උගන්ඩාවේ බොක්සිං ශූරයා වෙලා හිටියා කියලත් ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙනවා. 1962 දී උගන්ඩාවට නිදහස ලැබෙද්දි, අමීන් හමුදාවේ ප්‍රධානියෙක් වෙලා හිටියා. එතකොට රටේ ජනාධිපති වුණේ මිල්ටන් ඔබෝටේ. ජනාධිපති ඔබෝටේ හිතුවේ "අමීන් කියන්නේ මොළේ නැති, මට ඕන විදිහට නටවන්න පුළුවන් රූකඩයක්" කියලා. නමුත් ඒක තමයි ඔබෝටේ කරපු ලොකුම මෝඩකම. 1971 දී ජනාධිපති ඔබෝටේ පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල සමුළුවකට රටින් පිට වුණු වෙලාවේ, අර "මොළේ නෑ" කියලා හිතපු අමීන් හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් මුළු රටේම බලය තමන්ගේ අතට ගත්තා. එදා පටන් උගන්ඩාව පත් වුණේ අඳුරු යුගයකට.

බලය ගත්ත මුල් දවස්වල අමීන් වැඩ කළේ නත්තල් සීයා කෙනෙක් වගේ. ඔහු හිරකාරයෝ නිදහස් කළා, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය දෙනවා කිව්වා. මිනිස්සු "අමීන් දාදා ජය වේවා!" කියලා පාරවල් වල නැටුවා. නමුත් මාස ගණනක් යද්දි ඔහුගේ නියම ස්වභාවය එළියට ආවා. ඔහු තමන්ට විරුද්ධ වෙයි කියලා හිතුණු හැම කෙනෙක්වම අයින් කරන්න පටන් ගත්තා. දේශපාලනඥයෝ, මාධ්‍යවේදීන්, විනිසුරුවරුන් විතරක් නෙවෙයි, තමන්ගේම කැබිනට් මණ්ඩලයේ ඇමතිවරුන් පවා අද්භූත විදිහට අතුරුදහන් වුණා. ඔහුගේ පාලනය යටතේ ක්‍රියාත්මක වුණු "State Research Bureau" (SRB) කියන රහස් පොලිසිය, රටේ ඕනෑම කෙනෙක්ව, ඕනෑම වෙලාවක පැහැරගෙන ගියා. එහෙම අරගෙන ගිය දහස් ගණනක් ආපහු කවදාවත් ගෙදර ආවේ නෑ. බොහෝ දෙනෙක්ගේ සිරුරු සාක්ෂි වසන් කරන්න නයිල් ගඟට විසි කළ බවට සාක්ෂි තියෙනවා. සමහර වාර්තා වලට අනුව, මියගිය අයගේ සිරුරු නයිල් ගඟේ පාවෙද්දි ජල විදුලි බලාගාරවල ටර්බයින් පවා හිර වුණු අවස්ථා තිබුණා කියලා කියවෙනවා. අදටත් හරියටම ගණන් බැලුවේ නැතත්, ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධානවලට අනුව ඔහුගේ පාලන කාලය තුළ ලක්ෂ 3 සිට 5 දක්වා පිරිසක් මියගියා කියලා ඇස්තමේන්තු කරනවා.

හැබැයි මේ ඝාතන රැල්ල අතරේ අමීන්ගේ අනිත් පැත්ත, ඒ කියන්නේ ඔහුගේ "පුදුම සහගත හැසිරීම" ලෝකය පුරා ප්‍රසිද්ධ වුණා. ඔහු තමන්ටම දාගත්ත නම කොච්චර දිගද කියනවා නම් ඒක කියවන්න වෙනම හුස්මක් ගන්න ඕන. "ජනාධිපති ඉඩි අමීන් දාදා, ජීවිතාන්තය දක්වා ජනාධිපති, ෆීල්ඩ් මාර්ෂල්, අල් හජ්, ආචාර්ය, වික්ටෝරියා කුරුසලාභී, බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය පරදවන්නා සහ පොළොවේ සියලු සතුන්ගේත් මුහුදේ සියලු මත්ස්‍යයන්ගේත් අධිපතියා" (His Excellency, President for Life, Field Marshal Al Hadji Doctor Idi Amin Dada, VC, DSO, MC, Lord of All the Beasts of the Earth and Fishes of the Seas and Conqueror of the British Empire in Africa in General and Uganda in Particular) - මේක තමයි ඔහුගේ නිල නාමය! ඔහු එංගලන්තයේ දෙවැනි එලිසබත් රැජිනට ලියුම් ලිව්වේ හරියට පරණ පෙම්වතියකට ලියනවා වගේ. එක පාරක් ඔහු කිව්වා "ඔයාට උගන්ඩාවට එන්න ඕන නම් කියන්න, මම මගේ කෙටි කලිසම ඇඳගෙන ඔයාව පිළිගන්න එන්නම්" කියලා. තවත් වතාවක් ඔහු රැජිනට කිව්වා "අපි දෙන්නා කසාද බැන්දොත් හොඳයි නේද?" කියලා. ඔහු සුදු ජාතික ව්‍යාපාරිකයන් ලවා තමන්ව පුටුවක තියලා උස්සගෙන යන හැටි පෙන්නලා "සුදු අධිරාජ්‍යය දැන් මගේ කකුල් යට" කියලා පෙන්නුවා. මේවා දැකලා ලෝකයක් හිනා වුණාට, උගන්ඩාවේ මිනිස්සුන්ට ඒක විහිළුවක් වුණේ නෑ.

ඔහුගේ පාලනයේ දරුණුම සිදුවීමක් වුණේ ආර්ථික යුද්ධය. ඔහු හීනෙන් දැක්කා කියලා එක රැයකින් තීරණය කළා උගන්ඩාවේ හිටපු ආසියානු ජාතිකයන්ව (විශේෂයෙන් ඉන්දියානුවන්ව) රටින් එළවන්න. දවස් 90ක් ඇතුළත හැම ආසියානු ජාතිකයෙක්ම රට දාලා යන්න ඕන කියලා ඔහු නියෝග කළා. අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ එහේ බිස්නස් කරපු මිනිස්සු සේරම දාලා හිස් අතින් රටින් පැනලා ගියා. මේකෙන් වුණේ උගන්ඩාවේ ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන්ම කඩාවැටුණු එක. කඩවල බඩු නෑ, ෆාමසි වල බෙහෙත් නෑ. සල්ලි කොළ නිකන් කඩදාසි වගේ වුණා.

අවසානයේදී අමීන්ගේ මේ අදූරදර්ශී පාලනයම තමයි ඔහුගේ අවසානය ළඟා කළේ. රට ඇතුලේ ප්‍රශ්න වැඩි වෙද්දි, මිනිස්සුන්ගේ අවධානය වෙන පැත්තකට යොමු කරන්න ඔහු අසල්වැසි ටැන්සානියාව ආක්‍රමණය කරන්න තීරණය කළා. ඒක හරියට නයාට ගහලා පොල්ල වරද්දගත්තා වගේ වැඩක් වුණා. ටැන්සානියාවේ හිටපු නායක ජූලියස් නියරේරේ, උගන්ඩාවේ අමීන්ට විරුද්ධ කැරලිකරුවන් එක්ක එකතු වෙලා ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කළා. අමීන් හිතාගෙන හිටියේ තමන් ලොකු යුධ වීරයෙක් කියලා වුණාට, ඇත්ත යුද්ධයක් එද්දි ඔහුගේ හමුදාව පරාජය වුණා. 1979 අප්‍රේල් මාසයේදී ටැන්සානියානු හමුදා උගන්ඩාවේ අගනුවරට ඇතුළු වෙද්දි, අමීන් තමන්ගේ සල්ලි මලුයි, පවුලේ අයයි අරගෙන හෙලිකොප්ටරයකින් පැනලා ගියා.

ගොඩක් දරුණු ඒකාධිපතියන්ට ලැබුණේ දරුණු අවසානයක් (උදාහරණයක් විදිහට ගඩාෆි, සදාම් හුසේන් වගේ). නමුත් දෛවයේ සරදමකට වගේ ඉඩි අමීන්ට ලැබුණේ හරිම සැපවත් අවසානයක්. ඔහු මුලින්ම ලිබියාවටත්, පසුව සවුදි අරාබියටත් පලා ගියා. සවුදි රජ පවුල ඔහුට සුඛෝපභෝගී මන්දිරයක්, වාහන සහ මාසික දීමනාවක් ලබා දුන්නා, දේශපාලනය කතා නොකරන්න පොරොන්දු කරගෙන. අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ තමන් කළ විනාශය ගැන වගවීමක් නැතුව, ඔහු ජෙඩා නුවර පිහිනුම් තටාක ළඟට වෙලා සැපවත් ජීවිතයක් ගත කළා. අන්තිමේදී 2003 වසරේදී වයස අවුරුදු 78ක් වෙලා සිටියදී, රෝහල් ඇඳක් මතදී ඔහු වකුගඩු අකර්මන්‍ය වීමෙන් සාමකාමීව මියගියා. ලක්ෂ ගණනකගේ ජීවිත විනාශ කළ මිනිහෙක්ට ස්වභාවධර්මය ඒ වගේ සාමකාමී මරණයක් දුන්නේ ඇයි කියන එක තාමත් ලෝකයට ප්‍රශ්නයක්.

ඉඩි අමීන් කියන්නේ බලය ලැබුණම මිනිහෙක්ට ඕන දෙයක් කරන්න පුළුවන් කියන එකට හොඳම උදාහරණයක් වගේම, නරකම උදාහරණයක්. "The Last King of Scotland" වගේ චිත්‍රපට බැලුවොත් ඔබට තේරෙයි ඔහුගේ පාලනය කොයි වගේද කියලා.

මෙච්චර විනාශයක් කරපු කෙනෙක්ට, අවසානයේදී දඬුවමක් නොලැබී මැරෙන්න ලැබුණු එක ගැන ඔබේ අදහස මොකක්ද? 👇

නොකී කතා – Untold Stories | තවත් දැනගැනීමට follow කරන්න

ෆේස්බුක් එකෙන් ඔයාට මේ වගේ වටිනා පෝස්ට් මිස් වෙනවාද? එහෙනම් දැන්ම ‘නොකී කතා – Untold Stories’ පිටුව Follow කරලා 'Favourites' දාගන්න. එතකොට අලුත් කතාවක් දාපු ගමන් ඔයාට ඉස්සෙල්ලම පෙනෙයි

#IdiAmin #History #Uganda #Dictator #TrueStory #WorldHistory #SinhalaArticle