🇮🇶 සදාම් හුසේන්: ඉරාකයේ බලවතාගේ නැගීම සහ ඛේදවාචක වැටීම!

20 වැනි සියවසේ අගභාගයේ හිටපු ප්‍රබලම ලෝක නායකයෙක් ගැනයි මේ කතාව. ඒ තමයි සදාම් හුසේන්. දශක දෙකකට වැඩි කාලයක් ඉරාක දේශපාලනයේ එකම බලවතා වෙලා හිටපු ඔහුට, අවසානයේදී ඇමරිකානු හමුදාවෙන් බේරෙන්න මාස ගණනාවක් තිස්සේ හැංගිලා ඉන්න සිද්ධ වුණා. අන්තිමට ඔහුව හොයාගත්තේ පොළොව යට තිබුණු පුංචි මකුළු ගුහාවක් (spider hole) වගේ තැනක හැංගිලා ඉද්දියි.

⏳ බලයට පත්වීම:

සදාම් බලයට ආවේ 1979 ජූලි මාසයේදී. ඒ කියන්නේ ඉරානය ඉස්ලාමීය ජනරජයක් බවට පත්වෙලා මාස තුනකට විතර පස්සේ. වෙනත් විදිහකින් කිව්වොත්, සදාම් හුසේන් ජනාධිපති වෙද්දී, අයතුල්ලා රුහොල්ලා කුමේනි විසින් ඉරානය ඉස්ලාමීය ජනරජයක් බවට පත් කරලා මාස කිහිපයක් විතරයි ගතවෙලා තිබුණේ.

සදාම් අවුරුදු 23ක් ඉරාකය පාලනය කළා. 2003 අවුරුද්දේ ඇමරිකාව ප්‍රමුඛ හමුදාවන් ඉරාකය ආක්‍රමණය කරලා ඔහුව බලයෙන් පහ කරනකම්ම ඔහු තමයි ඉරාකයේ නායකයා. මේ ආක්‍රමණයට බ්‍රිතාන්‍යය වගේ ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන මිත්‍ර රටවලුත් එකතු වෙලා හිටියා.

⛓️ අත්අඩංගුවට පත්වීම සහ අවසානය:

මේ ආක්‍රමණය වෙලාවේ සදාම් හැංගුණා. මාස අටක් විතර යනකම් ඔහු ඉන්නේ කොහෙද කියලා හොයාගන්න කාටවත් බැරි වුණා. කොහොමහරි 2003 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහුව අත්අඩංගුවට ගන්න ඇමරිකානු හමුදාව සමත් වුණා. මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහිව අපරාධ කළා කියන චෝදනාවට දිගු නඩු විභාගයක් පවත්වලා, අවසානයේ 2006 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහුව එල්ලා මරනු ලැබුවා.

⚠️ මහා විනාශකාරී ආයුධ බොරුව:

ඇමරිකාව ඉරාකය ආක්‍රමණය කරන්න ප්‍රධානම හේතුවක් විදිහට කිව්වේ සදාම් ළඟ 'මහා විනාශකාරී ආයුධ' (Weapons of Mass Destruction) තියෙනවා කියන එකයි. හැබැයි කවදාවත් ඒ වගේ ආයුධ තොගයක් ඉරාකයෙන් හොයාගන්න ලැබුණේ නැහැ. මේ නිසා මේ ආක්‍රමණය ලෝකේ පුරාම ලොකු කතාබහකට වගේම දැඩි විවේචනයකට ලක්වුණා. හිටපු බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති ටෝනි බ්ලෙයාර් පවා පස්සේ කාලෙක පිළිගත්තා මේ යුද්ධය සාධාරණීකරණය කරන්න පාවිච්චි කරපු බුද්ධි තොරතුරු වැරදියි කියලා.

එදා ඉඳන් බ්‍රිතාන්‍ය නායකයෝ ඉරාක යුද්ධයේදී කරපු වැරදි ආයේ කරන්න එපා කියලා නිතරම අනතුරු ඇඟෙව්වා. වර්තමාන බ්‍රිතාන්‍ය අගමැතිවරයා පවා ඉරානයට හමුදාව යවන්න ප්‍රතික්ෂේප කරමින් කිව්වේ, "2003 ඉරාකයේදී කරපු වැරදි නැවත කරන්න මට ඕනේ නැහැ" කියලයි.

දැන් ඉරාකයට මොකද වෙලා තියෙන්නේ?

2003 දී සදාම් හුසේන්ව බලයෙන් පහ කළාට පස්සේ, යම් කාලයක් යනකම් ඉරාකය පාලනය කළේ ඇමරිකාව විසිනුයි (Coalition Provisional Authority හරහා). ප්‍රධාන තීරණ ගත්තේ සහ ආරක්ෂාව පාලනය කළේ ඇමරිකානු නිලධාරීන්. පස්සේ කාලෙක බලය ඉරාක නායකයන්ට දුන්නට පස්සෙත් ඇමරිකානු හමුදා එහේ හිටියා, හැබැයි රටේ සාමය පවත්වාගෙන යන්න ඔවුන්ට බැරි වුණා.

2006 දී සදාම්ව මරණයට පත් කළාට පස්සේ ඉරාකයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය තවත් දරුණු වුණා. සන්නද්ධ කණ්ඩායම් අතර ගැටුම් වැඩි වුණා වගේම රටේ නීතිය හා සාමය රැකගන්න රජයට ගොඩක් අමාරු වුණා. මේ අස්ථාවරත්වය නිසා තමයි පස්සේ කාලෙක ISIS සංවිධානයට වර්ධනය වෙන්න අවස්ථාව ලැබුණේ.

අද වෙද්දී ඉරාකයේ පූර්ණ පරිමාණයේ යුද්ධයක් නැහැ. හැබැයි තාමත් රට ඇතුළේ දේශපාලන බෙදීම්, බලවත් සන්නද්ධ කණ්ඩායම්, ආර්ථික ප්‍රශ්න සහ වරින් වර සිද්ධවෙන ප්‍රහාරයන් දකින්න ලැබෙනවා.

ඇයි ඇත්තටම සදාම්ව බලයෙන් පහ කළේ? 🤔

බලය නැති වෙන්න කලින් සදාම් හුසේන් රට පාලනය කළේ දැඩි ආඥාදායකයෙක් විදිහට. සියලුම බලය තිබුණේ ඔහු වටා කේන්ද්‍රගත වෙලා. ඉරාකයේ බහුතරය 'ෂියා' මුස්ලිම්වරු වුණත්, රජයේ සහ හමුදාවේ ප්‍රධාන තනතුරු දුන්නේ සදාම්ට හිතවත් අයටයි (ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් සුන්නි සුළුතරයට අයත් අය).

💡 ඔබ දැනුවත් නැතිනම්:

ඉස්ලාම් ආගම ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදෙනවා: සුන්නි (Sunni) සහ ෂියා (Shia) කියලා. මේ බෙදීම පටන් ගත්තේ මුහම්මද් නබිතුමාගේ අභාවයෙන් පස්සේ. එතුමාගෙන් පස්සේ නායකත්වය ගන්නේ කවුද කියන එක ගැන මුස්ලිම්වරු අතර මතභේදයක් ඇතිවුණා.

ෂියා භක්තිකයන් විශ්වාස කළේ නායකත්වය නබිතුමාගේ පවුලේ කෙනෙකුටම යා යුතුයි කියලා. සුන්නි භක්තිකයන් විශ්වාස කළේ නායකයා විය යුත්තේ සුදුසුකම් තියෙන කෙනෙක් මිසක් නබිතුමාගේ ඥාතියෙක්ම වෙන්න ඕනේ නැහැ කියලයි.

මේ බෙදීම "නිකායික බෙදීමක්" (sectarian divide) විදිහටයි හඳුන්වන්නේ. සුන්නි සහ ෂියා කණ්ඩායම් අතර ගැටුමක් ඇතිවුණාම ඒක නිකායික ප්‍රචණ්ඩත්වයක් කියලා කියනවා. බොහෝ මුස්ලිම් ජනතාව සාමකාමීව එකට ජීවත් වුණත්, මේ සුන්නි-ෂියා බෙදීම සමහර වෙලාවට දේශපාලන වාසි වෙනුවෙන් පාවිච්චි කරලා තියෙනවා. මේක මැදපෙරදිග දේශපාලනයට වගේම කලාපයේ සමහර යුධ ගැටුම් වලටත් හේතු වෙලා තියෙනවා.

සදාම්ගේ පාලනය යටතේ, ඉරාකයේ බහුතරය ෂියා වුණත්, දේශපාලන සහ ආරක්ෂක බලය තිබුණේ සුන්නි අය අතේ. මේ නිසා ලොකු අසහනයක් ගොඩනැගිලා තිබුණේ. මේ කොයි දේ තිබුණත්, දැඩි බලය, රජයේ දැඩි පාලනය සහ විරුද්ධවාදීන්ට දැඩි දඬුවම් දීම හරහා දශක දෙකකට වඩා වැඩි කාලයක් සදාම් තමන්ගේ බලය රඳවාගත්තා.

🇮🇷 ඉරාන-ඉරාක යුද්ධය (1980):

1979 දී ඉරානය උත්සාහ කළා මේ ෂියා-සුන්නි බෙදීමෙන් ප්‍රයෝජන ගන්න. සදාම්ගේ සුන්නි පාලනයට එරෙහිව නැගී සිටින්න කියලා ඔවුන් ඉරාකයේ ෂියා ජනතාවව උසිගැන්නුවා. මේ තත්ත්වය 1980 දී ආරම්භ වෙලා අවුරුදු අටක් පුරා ඇදුණු ඉරාන-ඉරාක යුද්ධයටත් ප්‍රධාන හේතුවක් වුණා. මේ යුද්ධයේදී ඇමරිකාව හිටියේ ඉරාකයේ පැත්තේ (සදාම්ගේ පැත්තේ) කියන එකත් විශේෂයක්!

🇰🇼 කුවේට් ආක්‍රමණය: සදාම්ගේ ලොකුම වරද (1990)

සදාම් හුසේන්ගේ දේශපාලන ගමනේ ලොකුම හැරවුම් ලක්ෂය ආවේ 1990 දී ඔහු කුවේටය ආක්‍රමණය කිරීමත් එක්කයි. එතනදි තමයි ඔහු මිතුරන්ට වඩා හතුරන් හදාගත්තේ. ඔහුව බලයෙන් පහ කරන්න පාර කැපුණේ මේ කුවේට් ආක්‍රමණයත් එක්ක ඇතිවුණු සිදුවීම් දාමය නිසයි.

කුවේටය ආක්‍රමණය කළාට පස්සේ සදාම්ට තමන්ගේ රාජ්‍යය පුළුල් කිරීමේ අරමුණක් තියෙනවා වගේ පෙනුණා. ඔහුගේ හමුදා සෞදි අරාබි දේශසීමාව කිට්ටුවටම ආවා. ඊළඟ ඉලක්කය සෞදි අරාබිය වෙන්න පුළුවන් කියන ඉඟි පළවුණා. සෞදි අරාබිය කියන්නේ ලෝකේ ප්‍රධානතම තෙල් නිෂ්පාදකයෙක් නිසා, ඒ වගේ රටක් සදාම්ගේ පාලනයට නතු වෙනවාට ඇමරිකාව කොහොමවත්ම කැමති වුණේ නැහැ. සදාම්ට සෞදියේ බලය ලැබුණා නම්, ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් විශාල කොටසක් ඔහුගේ පාලනයට නතු වෙනවා. ඒ නිසා උපායමාර්ගිකව සහ ආර්ථික වශයෙන් සදාම්ට විරුද්ධ වෙන්න ඇමරිකාවට හොඳ හේතුවක් ලැබුණා.

මුස්ලිම් ලෝකයේ සහය අහිමි වීම:

අනිත් අතට, මුස්ලිම් ලෝකය ඇතුළෙත් සදාම්ට විරෝධයක් මතු වෙන්න ගත්තා. මීට කලින්, ඉරාන-ඉරාක යුද්ධයේදී සෞදි අරාබිය, ඊජිප්තුව වගේ රටවල් සදාම්ට උදව් කළා. හැබැයි 'කුවේටය ඉරාකයේ ආර්ථිකයට හානි කරනවා, ඕනෑවට වඩා තෙල් නිෂ්පාදනය කරනවා' කියලා චෝදනා කරලා කුවේටය ආක්‍රමණය කළාම, ඔහුට හැමතැනින්ම දෝෂාරෝපණ එල්ල වුණා. කලින් මිත්‍රයෝ වෙලා හිටපු ඊජිප්තුව වගේ අරාබි රටවල් ඔහුට විරුද්ධ වුණා. අරාබි ලෝකයෙන් එහාටත් ගිහින් අනිත් මුස්ලිම් රටවල් පවා, යුධ ක්‍රියාමාර්ග අනුමත කරපු එක්සත් ජාතීන්ගේ යෝජනාවලට සහාය දුන්නා.

මේකේ ප්‍රතිඵලය වුණේ ගල්ෆ් යුද්ධය (Gulf War). ඇමරිකාව මූලික වෙලා, එක්සත් ජාතීන්ගේ අනුමැතිය ඇතුව දියත් කරපු මේ මෙහෙයුමෙන් ඉරාක හමුදාව කුවේටයෙන් පන්නලා දැම්මා.

💥 ගල්ෆ් යුද්ධයෙන් පසුව:

1991 මුල් භාගය වෙද්දී ඉරාකය කුවේටයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම එළවලා දැම්මා. මේක සදාම්ගේ කීර්ති නාමයට ලොකු හානියක් වුණා වගේම, ඉරාක ආර්ථිකය විනාශ කරපු දැඩි ජාත්‍යන්තර සම්බාධක පනවන්නත් හේතු වුණා. මේ සම්බාධකවල කොටසක් විදිහට, මහා විනාශකාරී ආයුධ (Weapons of Mass Destruction) ඇතුළු තහනම් ආයුධ ඉරාකය සතුව තියෙනවද කියලා පරීක්ෂා කරන්න එක්සත් ජාතීන්ගේ පරීක්ෂකයන්ට ඉඩ දෙන්න ඉරාකයට සිද්ධ වුණා.

(මහා විනාශකාරී ආයුධ කියන්නේ විශාල විනාශයක් සහ ජීවිත හානියක් කරන්න පුළුවන් න්‍යෂ්ටික, රසායනික හෝ ජීව විද්‍යාත්මක ආයුධ වලටයි).

කොහොමවුණත්, කිසිම මහා විනාශකාරී ආයුධයක් ඉරාකයෙන් හොයාගන්න ලැබුණේ නැහැ. මේ නිසා ඇමරිකානු ආක්‍රමණයට එරෙහිව ලෝකේ පුරා විවේචන වැඩි වුණා. බ්‍රිතාන්‍ය රජය පවා පසුව මේ ආක්‍රමණයට සම්බන්ධ වීම ගැන කනගාටුව ප්‍රකාශ කළා.

🏴 අන්තවාදයේ නැගීම (ISIS):

සදාම් හුසේන්ව බලයෙන් පහ කිරීමත් එක්ක ඉරාකය ඇතුළේ ලොකු බල රික්තයක් (Power vacuum) නිර්මාණය වුණා. ඉරාක හමුදාව විසුරුවා හැරියා, රජයේ ආයතන බිඳවැටුණා, රාජ්‍යය දුර්වල වුණා. ශක්තිමත් මධ්‍යම පාලනයක් නැති වුණු නිසා සුන්නි සහ ෂියා ජනතාව අතර ආතතිය තවත් වැඩි වුණා. ප්‍රචණ්ඩත්වය පැතිරිලා, සන්නද්ධ කණ්ඩායම් හැදිලා රටේ ආරක්ෂාව බින්දුවටම වැටුණා.

මේ අස්ථාවරත්වය අන්තවාදී කණ්ඩායම් වලට හිස ඔසවන්න හොඳ තෝතැන්නක් වුණා. ඒ අතරින් කැපී පෙනෙනම කණ්ඩායම තමයි ISIS (Islamic State of Iraq and Syria). දැනටමත් තිබුණු සටන්කාමී ජාලයන්ගෙන් වර්ධනය වුණු ඔවුන්, මේ රටේ තිබුණු අවුල් සහගත තත්ත්වයෙන් උපරිම ප්‍රයෝජන ගත්තා. ඔවුන් සටන්කරුවන් බඳවාගෙන ඉරාකයේ සහ සිරියාවේ විශාල ප්‍රදේශ අත්පත් කරගත්තා. එක අවස්ථාවක ප්‍රධාන නගර පවා ඔවුන්ගේ පාලනයට නතු වෙලා තිබුණා. හැබැයි පස්සේ කාලෙක ඉරාක හමුදා සහ ජාත්‍යන්තර සන්ධානයක් එකතු වෙලා ඔවුන්ව පරාජය කරලා ආපස්සට තල්ලු කරලා දැම්මා.

මේ වගේ දේවල් අනිත් අයටත් දැනගන්න Share කරන්න අමතක කරන්න එපා

ෆේස්බුක් එකෙන් ඔයාට මේ වගේ වටිනා පෝස්ට් මිස් වෙනවාද? එහෙනම් දැන්ම ‘නොකී කතා – Untold Stories’ පිටුව Follow කරලා 'Favourites' දාගන්න. එතකොට අලුත් කතාවක් දාපු ගමන් ඔයාට ඉස්සෙල්ලම පෙනෙයි